TiensTiens

(foto: vidiots)

Televisie, de lichtste vorm van prozac. Knop aan, knop uit. Een fruitpers voor de geest. Voorspelbaar en vooroordeelbevestigend. Opgedrongen en verslavend. De spelletjes worden dommer, het visueel geweld wordt intenser. Beelden flitsen snel, prikkelend en verleidelijk. Een programma wordt feilloos aan de reclame gelast, die dan weer vloeiend overgaat in de volgende show. De kijker heeft nauwelijks iets gemerkt. Mensen worden bij het handje genomen, om zich avond na avond te laten onderdompelen in een opgeklopte feeststemming. Entertainment is de primaire levensbehoefte van deze tijd.

Toch zijn er nog mensen die televisie als expressiemiddel niet willen opgeven. Mensen die ‘uit liefde voor het medium’ televisie een nieuw elan willen geven. Mensen met een mening. Wij gingen praten met Hans Buysse en Benny Claeyssens van het Gentse Nieuwe Media -geweld de Vidiots. Ze zijn jong, enthousiast, creatief en ambitieus. Ze zijn professioneel en emotioneel verbonden met nieuwe media in het algemeen en televisie in het bijzonder. En ze sparen hun kritiek op het huidige televisiebeleid niet, ook al willen ze graag zelf nog aan de slag als programmamakers. Maar hoe denken ze te raken aan de ijzeren wetten die medialand regeren, en hoe valabel zijn hun alternatieven?

De Televisionairen

Het belangrijkste wapenfeit van de Vidiots is tot nog toe de debattenreeks over televisie die ze onder de noemer ‘de Televisionairen’ organiseerden in de Vooruit. Makers, kijkers en critici beraamden zich er over de manier waarop televisie momenteel werkt en gingen na wat de gangbare meningen zijn over het medium. In de discussies wilden de Vidiots vooral de haalbaarheid onderzoeken van hun belangrijkste missie: het oprichten van een vrijplaats voor televisie. Een wat? Laten we even een gooi doen naar een passende definitie. Een vrijplaats voor televisie moet de kans bieden aan televisieprogramma’s om onafhankelijk van kijkcijfers, tijdsduur en commerciële logica geproduceerd te worden. Programmamakers moet ze de mogelijkheid verschaffen om originele en experimentele auteurstelevisie te maken, zonder zich te moeten schikken in voorgekauwde formats. Ten slotte moet zo’n vrijplaats een kweekvijver vormen voor jong talent, een forum voor de uitwisseling van kennis en ideeën en een ontmoetingsplaats voor televisiemakers, waarbij de kijker uit het aanbod van losse ideeën, sketches en concepten selecteert wat hem het best bevalt.

Televisie volgens de Vidiots is dus niet geformatteerd, de makers moeten geen verantwoording afleggen over hun product, er gelden geen beperkende regels, zendtijdschema’s en kijkcijferwetten spelen geen enkele rol en concurrentie nog minder. Dat ziet er slecht uit voor, even kijken, werkelijk álle zenders die momenteel in de ether resideren. De Vidiots richten hun pijlen echter in de eerste plaats op de vrt.

Een openbare omroep, zo menen zij, moet geen commerciële televisie maken. Het slaat nergens op dat een publieke televisiezender in concurrentie zou moeten treden met commerciële televisiestations als vtm. De vrt moet van overheidswege wel een aantal doelstellingen halen, onder meer op het vlak van informatieverstrekking of het weerspiegelen van de sociale realiteit, maar de zender doet dat met gemak. De rapporten die de vrt moet indienen ter controle zijn eerder een formaliteit, al bepalen ze wel mee de programmatiestrategie. Om hoge kijkcijfers te scoren met het journaal (doel: informatie verstrekken aan zoveel mogelijk mensen), programmeert vrt ervoor en erna bijvoorbeeld publiekstrekkers als Blokken en Flikken zodat de kijkers ‘blijven hangen’.

Toch past het vernieuwde vrt-journaal, in een paniekreactie op het succes van het vtm-nieuws, nu ook gelijkaardige technieken en standaarden toe als zijn commerciële tegenhanger: korter, flitsender, lokaler, luchtiger, sensationeler. Volgens de Vidiots zou de vrt veel betere journaals kunnen maken met minder kijkers, want wat is belangrijker: veel mensen een klein beetje informeren, of de mogelijkheid bieden aan iedereen om heel goed geïnformeerd te zijn, ook al slaat die aanpak slechts bij een zeer kleine groep kijkers aan?

Vrt haalt zijn ‘doelstellingen’ soms ook op een schijnmanier. Zo is de manier waarop de openbare omroep zijn toegemeten zendtijd voor cultuur indeelt, grotendeels in zijn eigen voordeel opgesteld. Eigen ‘culturele evenementen’ zoals de Grote Tsunami-show of het Songfestival maken er procentueel gezien een belangrijk bestanddeel van uit – terwijl kunst, literatuur, dans en muziek uiterst zelden aan bod komen.

Nog zoiets. Soaps. Een soap op het vrt-net ‘één’ is volgens de Vidiots als een tang op een varken. Het format van de soap – een opeenvolging van kleine climaxen met reclame ertussen - is immers speciaal ontwikkeld voor commerciële televisie. Vrt mág als openbare omroep niet eens reclame uitzenden, dus waarom maakt de zender dan met dezelfde middelen niet iets veel beters en creatievers? Een gemiste kans, en het gevolg van het feit dat zelfs de vrt een slaaf is van de commerciële logica.

Nog niet genoeg vrt-bashing gehad? Vooruit, u mag nog even, het is per slot van rekening ook úw geld. De vrt is volgens de Vidiots een bedrijf waarvan de toekomst momenteel in handen ligt van slechts enkele hoge piefen. Het is een zeer gesloten machtswereldje dat enkel kansen biedt aan geprivilegieerde partners, zowel op het vlak van geldschieters, makers als productiehuizen (zo heeft Woestijnvis een exclusiviteitcontract tot 2012). Hun wil is wet, hun rijk geschiedde op aarde als in de ether. De vrt staat bekend om zijn ondoorzichtige structuur, zelfs inzake de financiering van de zender. Wie teveel buiten de lijntjes kleurt, wordt aan de deur gezet. Dat maakt dat ook de meest creatieve makers hun mond houden en volgen, uit angst om uit de gratie te vallen bij de hoogste macht. Elk initiatief wordt hogerop gesmoord. Dat is demotiverend en dodelijk voor creativiteit. Voor wie wél nadenkt over alternatieve manieren van televisie maken, is het praktisch onmogelijk zijn ideeën in daden om te zetten. Net daarom is er volgens de Vidiots zo nood aan een vrijplaats voor televisie.

Een vrijplaats voor televisie

(foto: vidiots)

Is het dan allemaal kommer en kwel in het Vlaamse televisielandschap? Waren de programma’s vroeger beter? Kregen de televisiemakers meer kansen? Natuurlijk niet.

Ten eerste was de openbare omroep vroeger veel meer gepolitiseerd – de ontzuiling van de vrt betekende ook een enorme kwalitatieve sprong voorwaarts. In tegenstelling tot landen als Spanje en Italië heerst in België geen rotslecht tv-klimaat, en ook de perversie van sommige Amerikaanse formats is hier nog niet ten volle doorgedrongen. De Vidiots vinden het jammer dat die sterkte niet wordt aangewend om alternatieve televisie te maken en een meer kritische insteek te gebruiken, maar goed: de vraag was positieve factoren te belichten, juist?

Daarnaast heeft televisie een enorme evolutie doorgemaakt op gebied van montage, geluid en professionaliteit van de makers. Sommige steengoede documentaires of fictiefilms met een persoonlijke visie of een vernieuwend onderwerp halen soms wel de buis - ook al zijn ze dan meestal aangekocht uit het buitenland en worden ze uitgezonden op een onmogelijk uur.

En trouwens, wat zouden de Vidiots er eigenlijk zélf van bakken als ze het kostbare goedje dat Zendtijd heet in handen zouden krijgen? De Vidiots pleiten voor een constructieve aanpak. In tegenstelling tot de indruk die u na het voorgaande zou kunnen hebben opgedaan, willen de Vidiots niet zomaar alles afbreken. Zoals een liefhebbende vader de roede niet spaart, zo bekritiseren de Vidiots het huidige programma-aanbod vanuit hun liefde voor televisie, vanuit hun ontzag voor zijn mogelijkheden om een massa mensen te bereiken. Ze beseffen dat marketingstrategieën en commerciële wetten onmisbaar zijn in televisieland, maar willen daar graag nog een extra laag toevoegen. Tv moet op zijn minst de mógelijkheid bieden om andere programma’s te laten maken en vertonen; zo’n vrijplaats werkt inspirerend en bevrijdend voor makers én kijkers. De Vidiots vinden dat vernieuwende, maatschappelijk geëngageerde programma’s niet noodzakelijk veel kijkers hoeven te lokken: ook al zijn ze commercieel gezien inderdaad niet haalbaar, ze kunnen wel veel impact hebben.

Maar de Vidiots zijn in de eerste plaats makers, geen denkers. Binnenkort krijgen ze een uurtje zendtijd in ‘Nachtpodium’ op de Nederlandse vpro - één van de weinige vernieuwende programma’s die momenteel wel op het scherm te zien zijn. Het concept van bedenker Geert Van De Wetering is nog ongezien in België: binnen een bepaald budget krijgen jonge, experimentele makers alle mogelijke logistieke steun om hun idee uit te werken. Leeft bij de Vidiots dan niet de vrees dat er naar hun soort televisie geen hond zal kijken? Nee hoor. Dat is immers van minder belang, en daarenboven: kwaliteit vindt altijd een weerklank. De Vidiots voorspellen de ontwikkeling van een soort underground scene als tegenreactie op de overexposure op tv, die wellicht zal vertrekken vanuit de Verenigde Staten, en op lange termijn mee invloed zal uitoefenen op het medialandschap. Zien de Vidiots dan geen graten in digitale televisie voor de vestiging van hun vrijplaats? Nee, toch niet. Een vrijplaats voor televisie zou immers ook vrij toegankelijk moeten zijn voor iedereen, terwijl de meeste digitale kanalen betaalzenders zullen zijn. Bovendien zal digitale televisie de auteurstelevisie allerminst ten goede komen, omdat de programma’s er nog geformatteerder, meer in vakjes gestopt en voor een nichepubliek gemaakt zullen worden.

Televisiekijken is bij veel mensen zowat het hoofdbestanddeel van hun vrijetijdsindeling. Voedt de discussie over ‘andere manieren van televisie maken’ niet nog het belang dat nu al aan televisiekijken wordt gehecht, terwijl er toch zoveel andere leuke verstrooiingen bestaan? Ook niet. De Vidiots menen dat een vrijplaats voor televisie net een pauze zou kunnen bieden in de ononderbroken stroom van televisieformats, die er op gericht zijn de kijker aan het toestel gekluisterd te houden. Experimentele makers kunnen immers als geen ander reflectie bieden op het medium televisie, de perversie ervan aan de kaak stellen, zorgen dat televisie zichzelf in vraag stelt en plaats ruimen voor vrije associatie en creativiteit. Het vernieuwende potentieel van het medium televisie wordt ten onrechte niet benut. Het manipulatieve, educatieve karakter van televisie wordt te weinig ten goede aangewend. Het onderwijs zou zijn leerlingen veel meer moeten wijzen op de manipulatieve kracht van tv, op de interpretatie van beeldtaal en subjectieve keuze van thema’s en onderwerpen, ook in het nieuws. De door de Vidiots voorgestelde vrijplaats zou als waakhond kunnen optreden voor de mainstream-televisie.

Wie geïnspireerd raakte door hun visie en mee wil blaffen, wordt van harte uitgenodigd om mee te denken over de praktische invulling van een ander soort televisie. De Vidiots wil creatieve geesten samenbrengen en logistiek ondersteunen.

TYRON VAN HEE EN SARAH KEYMEULEN