TiensTiens

Buurt komt op voor stort

(foto: freddy willems)

In de Sint-Baafskouter-Rozebroeken weten ze wat vechten is. En met resultaat: de buurtbewoners krijgen hun langverwachte park. Maar of de strijd daarmee gestreden is?

In de Sint-Baafskouter-Rozebroeken in Sint-Amandsberg ruikt het allang niet meer naar rottend afval. Integendeel, het is één van de weinige plekken in Gent waar je na een fikse regenbui nog de zoete geur van nat gras en zompige ondergrond opsnuift. Buurtbewoner Renaat Daem weet dat het ooit anders was. “Ik herinner mij levendig de voortdurende stank van het stort dat in de verte aan het branden was.”

Sinds de jaren dertig gebruikten de stad Gent en de gemeente Sint-Amandsberg het moerassige gebied als stortplaats. Het gemeentelijke afval werd er veertig jaar lang verbrand. Na de sluiting werd het stort met aangevoerde aarde toegedekt. De buurtbewoners die de risico’s niet kenden richtten er volkstuintjes op. “Die tuintjes waren toendertijd echt het centrum van de wijk”, herinnert Renaat Daem zich.

Maar in 1989 eiste de eigenaar, de familie d’Anvers, de terreinen opnieuw op. Ze wilden er een residentiële wijk aanleggen. Het stadsbestuur kon niet verhinderen dat de volkstuinders hun tuintjes moesten verlaten. Ondertussen wezen verschillende bodemonderzoeken echter uit dat de gronden zwaar verontreinigd waren. Het kweken van groenten en fruit was er voortaan uitgesloten, maar ook de geplande verkaveling kon niet doorgaan. “Een geluk bij een ongeluk”, zegt Renaat. “De tuinders moesten dan wel hun perceeltje grond verlaten, maar de eigenaar kon er omwille van de vervuiling niet veel mee aanvangen. Dat de Rozebroeken nog bestaan en niet volgebouwd zijn, hebben we ironisch genoeg aan het stort te danken.”

Buurt in actie

Wie vandaag voorbij de Rozebroeken fietst, merkt nauwelijks nog iets van de tuintjes of de vervuiling. De buurtbewoners weten wel beter. Huizen die destijds op afgedekt stort gebouwd werden, tonen hoe langer hoe meer schade door de onstabiele ondergrond. Ook het huis van Renaat naast het stort vertoont scheuren in de muren. Het stort zelf, daarentegen, is intussen uitgegroeid tot een aangename, verwilderde groene ruimte waar zeldzame fauna en flora een plek vonden.Een moerasbosje dat van het stort gespaard bleef, werd wegens zijn zeldzame biologische waarde zelfs geklasseerd. “Reden te meer om het hele gebied te beschermen,” dachten de buurtbewoners. Toen in 1999 de komst van een jeugdlokaal het waardevolle bosje bedreigde, startten ze prompt een petitie. Het Actiecomité Sint-Baafskouter-Rozebroeken of kortweg ASBR was geboren.

Aangemoedigd door het comité dreef de stad Gent haar kooppogingen op zodat een echt park kon worden aangelegd. Het comité deed bij alle buurtbewoners een rondvraag om te weten wat zij onontbeerlijk vonden in de geplande ‘passieve recreatiezone’. “De plannen die de landschapsarchitecten ‘Fris in het land’ uitwerkten waren zeer mooi”, aldus Renaat.

Maar de buurtbewoners wisten niet dat de stad een hoge prijs voor het gebied had betaald. Een deel van de grond werd verkocht op voorwaarde dat de eigenaar het andere deel mocht verkavelen. De stad stemde in zonder de buurtbewoners hierover in te lichten. Renaat Daem begrijpt dat niet goed. “De grond is zwaar vervuild, ze kunnen toch niet toelaten dat daar nu nog huizen op gebouwd worden?” Ook Steven Geirnaert van Bond Beter Leefmilieu waarschuwt voor de kwalijke gevolgen van wonen op een vervuilde ondergrond. “We kunnen niet met zekerheid zeggen dat die mensen allemaal kanker gaan krijgen. Maar we kunnen ook niet stellig het tegendeel beweren.”

Park in zicht

Verkaveling of niet, het park komt er in elk geval. Dat werd de bewoners op een informatievergadering in juni verzekerd. De werken starten in 2006. Een hele opluchting voor de buurt: “De verlaten volkstuinen van de Rozenbroeken zullen opnieuw het centrum van onze wijk worden”, zegt Renaat. In feite zijn ze dat nu al een beetje. Er gaat geen week voorbij of er wordt heftig gediscussieerd over de toekomst van het gebied. Het Actiecomité organiseert ook op regelmatige basis activiteiten. Die maken het gebied bekender en toegankelijker. “Met nieuwjaar organiseren we het feest van de vurige lichtkooi, geïnspireerd op de aloude zonnewende-feesten. In de zomer vieren we het midzomernachtsfeest. En op natuurwandelingen leren de bewoners naar de vogels luisteren en kruideneigenschappen ontdekken.”

Al deze activiteiten promoten de bewoners zelf. Met succes. Ze brengen telkens een massa volk op de been. Hoogtepunt dit jaar was de kunsthappening Park In Zicht. “In vergelijking met de andere activiteiten was dat project gigantisch. Alle buurtbewoners werden gemobiliseerd. Historici gingen op zoek naar de geschiedenis van de Rozebroeken en kunstenaars verbeeldden in hun creaties hun visie op het toekomstige park.” Doel van het hele gebeuren: een breder publiek naar de buurt halen en hen met de geschiedenis en de toekomst van het moeras laten kennismaken.

Dat het comité voor het kunstproject subsidies van de Koning Boudewijnstichting kreeg, is niet verwonderlijk. Volgens Renaat is de buurt rond de Sint-Baafskouter-Rozenbroeken écht een buitengewone buurt. Het oude stort zorgde weliswaar al voor beroering, maar het werd daardoor ook het centrale contactpunt van de buurt. Net zoals de volkstuintjes vroeger. “In die zin is het actiecomité in zijn opzet geslaagd”, aldus Renaat. Benieuwd of het nu ook nog iets tegen de geplande verkaveling kan doen.

KELLY GEVAERT