TiensTiens

(foto: Hendrik Braet)
De buurtpostkantoren en hun vaak hulpvaardige postbeamten dreigen een zaak van het verleden te worden.

De Post wil in Gent zes postkantoren sluiten. Het gaat hoofdzakelijk over postkantoren in kwetsbare en dichtbevolkte wijken: New Yorkstraat (Muide), de Francisco Ferrerlaan (Van Beverenplein), de Slachthuisstraat (Macharius), de Zwijnaardsesteenweg (Universitair Ziekenhuis), de Langestraat (Ledeberg) en de Sint-Simonstraat (Gentbrugge). Tiens Tiens trok op onderzoek naar het postkantoor in de Machariuswijk, vroeg aan de mensen daar wat zij vinden van de sluiting van hun postkantoor, en onderzocht waarom het postkantoor eigenlijk weg moet.

Van Gent…

Het postkantoor in de Machariuswijk ligt in een multiculturele en sociaal diverse wijk. In de buurt woont een mengeling van mensen van Belgische en mensen van Turkse afkomst, oude en jonge mensen, mensen met veel geld en mensen met weinig geld. Verklaring hiervoor vinden we in de diversiteit aan woningen in de wijk: aanpalend aan de Slachthuisstraat bevinden zich de sociale woningen van het Sint-Baafsdorp, iets verderop langs het water aan de Lousbergkaai vinden we de grotere panden met hun rijke inwoners, en nog langs het water in dienstencentrum “De Horizon” wonen er een aantal senioren.

(foto: Hendrik Braet)
Voor veel oudere mensen is het buurtpostkantoor een belangrijke voorziening.

De eerste persoon die we tegenkomen wanneer we op een vrijdagnamiddag post vatten aan het kantoor is Richard De Vlaeminck, een 84-jarige inwoner van centrum “De Horizon”. Richard: “Ik gebruik het postkantoor vooral om betalingen te regelen en geld af te halen. Voor veel oudere mensen in de buurt is dit postkantoor echt belangrijk, wij kunnen niet zo goed uit de voeten, als dit postkantoor verdwijnt zullen we veel verder moeten lopen. De postpunten zijn voor mij geen oplossing aangezien ik daar geen geldzaken kan regelen.”

Ook Sofia die in de buurt in een boekhoudkantoor werkt heeft veel vragen: “Ik gebruik het postkantoor vooral voor aangetekende zendingen, als dit postkantoor sluit, waar zullen we dan naartoe moeten om aangetekende zendingen op te halen?”

Vooral jongere mensen lijken minder problemen te hebben met de sluiting. Thijs woont naast het postkantoor, maar heeft het nog nooit gebruikt: “Ik gebruik vooral e-mail, dus voor mij maakt het sluiten van het postkantoor niet zoveel uit.” Niettemin denkt hij dat het voor andere mensen wel problematisch zou kunnen zijn: “Ik zie hier vooral oudere mensen langskomen, zeker in de voormiddag is het hier druk, het is dus zeker niet zo dat het postkantoor niet gebruikt zou worden.”

Mariël die vlakbij in de Kazemattenstraat woont, wijst erop dat de dichtstbijzijnde kantoren in het centrum nu al heel druk zijn: “voor mij betekent dit toch wel een verarming, wanneer dit kantoor sluit zal ik voor internationale handelingen bijvoorbeeld naar het kantoor aan ‘t Zuid moeten, maar daar is het dikwijls erg druk”.

Ten slotte ontmoeten we Erkan, een ondernemer van Turkse afkomst die in de Dampoortstraat woont, hij gebruikt het kantoor om geld te storten en te verzenden, of om overschrijvingen te doen. Ook hij wijst erop dat men in de grotere kantoren dikwijls lang moet wachten om geholpen te worden.

En wat vindt de loketbediende van het feit dat ‘zijn’ postkantoor wordt gesloten, heeft hij het gevoel dat zijn werk daar overbodig werd? Wanneer we het hem vragen blijkt tot onze verbazing dat hem spreekverbod is opgelegd, we kunnen dus geen antwoord krijgen op onze vragen. Ook foto’s nemen binnen het postkantoor werd niet toegestaan.

…over België…

Het is duidelijk dat de sluiting van het postkantoor in de Machariuswijk voor veel mensen problematisch is. Vooral voor oudere mensen, voor het regelen van geldzaken, en voor het geven van inlichtingen over postverrichtingen lijken deze buurtpostkantoren toch te beantwoorden aan een reëel bestaande behoefte. Maar waarom worden er dan eigenlijk postkantoren gesloten? Moet de Belgische overheid er niet op toezien dat aan deze behoefte voldaan wordt?

Blijkbaar denkt de overheid hier anders over. Misschien wist u het nog niet, maar De Post is al een tijdje geen volwaardige overheidsbedrijf meer. Beetje bij beetje schuift de overheid de verantwoordelijkheid over postverrichtingen van zich af. “De markt lost het wel op” is het devies.

Het eerste onderdeel dat werd geprivatiseerd was De bank van De Post in 1995, deze is ondertussen voor 50% in handen van de Fortis-bank. Begin 2006 werd dan 49,99% van het kapitaal van de rest van De Post afgestaan aan een tijdelijke vereniging tussen Post Danmark en de Britse groep CVC. De nieuwste stap maken we nu mee: een groot aantal postkantoren worden gesloten en vervangen door privaat uitgebate ‘postpunten’ in supermarkten en buurtwinkels. Van de 1300 bestaande postkantoren wil de post er zo’n 700 sluiten.

…naar Europa…

Aan de basis van de privatiseringen ligt de liberalisering van de postactiviteiten die opgelegd wordt door Europa. Dat wil zeggen dat Europa heeft beslist dat de Europese staten geen monopolie meer kunnen hebben over het uitvoeren van postactiviteiten, ze moeten toelaten dat ook private bedrijven deze taken op zich nemen, en dat er dus concurrentie ontstaat.

Sinds 1997 heeft Europa verschillende stappen ondernomen om de postactiviteit te liberaliseren. Tot ‘97 konden de overheden een monopolie hebben op alle postactiviteiten, maar vanaf dan waren de overheden verplicht ook privé-bedrijven toe te laten tot sommige postactiviteiten. Na 2009 zal waarschijnlijk de volledige postmarkt geliberaliseerd worden. Alle postactiviteiten kunnen dan door privé-bedrijven worden overgenomen.

Het is deze geplande liberalisering die er nu al voor zorgt dat De Post 700 postkantoren wil sluiten. Deze postkantoren zijn volgens De Post niet “concurrentieel”. Nu kunnen ze nog onderhouden worden met de winsten die De Post maakt op de distributie van poststukken. Na de liberalisering van 2009-2010 zal dat volgens haar niet meer mogelijk zijn door de concurrentiedruk.

(foto: Hendrik Braet)
Het blijft een vraagteken of een geprivatiseerde Post in de toekomst nog aan de behoeften zal kunnen voldoen.

…en terug naar Gent.

Tegen de geplande sluiting van de zes postkantoren in Gent kwam er protest vanuit de voltallige Gentse gemeenteraad. Groen en CD&V legden eind 2006 samen een motie voor tegen de sluiting, en alle partijen schaarden zich achter deze motie. Toenmalig burgemeester Beke stelde onomwonden dat hij blij was dat deze motie was ingediend.

Uit de onderhandelingen die daarop werden gevoerd met De Post is voorlopig enkel bekomen dat het postkantoor op de Muide niet (onmiddellijk) verdwijnt, en dat de postkantoren die sluiten eerst moeten vervangen worden door postpunten.

Huidig burgemeester Termont kan zich vinden in deze regeling. Volgens Termont is dit een belangrijke toezegging, en toont het aan dat er wel degelijk rekening is gehouden met de verzuchtingen van de gemeenteraad. Hij ziet zelfs voordelen in de postpunten: ze zijn langer open en ook in het weekend bereikbaar.

De oppositiepartijen – zowel Groen!, CD&V en Vlaams Belang – en de bewonersgroepen in de buurten zijn het daar niet mee eens. De postpunten nemen de huidige dienstverlening volgens hen slechts gedeeltelijk over, en volstaan dus niet.

Van Gent naar Europa en terug, maar wie is nu eigenlijk verantwoordelijk?

Vooreerst drie bedenkingen bij het vervangen van postkantoren door postpunten.

Eén. In welke mate zijn de buurtbewoners zeker dat die postpunten er blijven? Wat als de uitbater van de buurtwinkel of supermarkt vindt dat al dat postgedoe te veel werk en te weinig geld oplevert? Wie zal hem of haar tegenhouden dit postpunt af te stoten?

Twee. Postbeamten in een postkantoor krijgen een intensieve opleiding van verschillende weken en lopen daarna nog meerdere weken stage. De bedienden die de postpunten moeten verzorgen krijgen in het beste geval een opleiding van een paar dagen. Men kan hier toch enig verschil in de kwaliteit van de dienstverlening verwachten.

Drie. In Zweden is de post al een hele tijd geleden geliberaliseerd. Ondertussen zijn er al 105 verschillende bedrijven gepasseerd, waarvan er veel al lang weer zijn verdwenen. Een recentestudie wijst uit dat 89% van de bevolking de vroegere post graag zou terughebben.

Deze bedenkingen doen ons er sterk aan twijfelen dat zowel de liberalisering van de postactiviteiten, de privatisering van De Post als het vervangen van postkantoren door postpunten, echt goede ideeën zijn. Maar wie is er dan voor verantwoordelijk voor het doorvoeren van deze hervormingen?

Veel beschuldigende vingers zullen wijzen naar Europa. Het inderdaad vanuit de Europese instellingen dat de liberalisering van De Post bedisseld is. De laatste stap hierin, de liberalisering van de poststukken van minder dan 50 gram, is gepland voor 2009. De ontwerp-richtlijn hiervoor, werd op 18 oktober 2006 ingediend door Europees commissaris voor interne markt en diensten Charlie McCreevy.

Wie dit Europese beleid bepaalt is heel moeilijk te zeggen in dit bestuurlijke kluwen, niettemin hebben de nationale regeringen daarin een belangrijke verantwoordelijkheid. Onze nationale regering kan haar verantwoordelijkheid dus niet zomaar van zich afschuiven.

Wat we nu merken is dat bijvoorbeeld staatssecretaris voor overheidsbedrijven Bruno Tuybens en zijn partij de SP.a zich in woorden afzetten tegen de snelle liberalisering die opgelegd wordt door Europa, maar dat hun daden hier niet echt mee in overeenstemming zijn. We moeten hier in herinnering brengen dat de gedeeltelijke privatisering van De Belgische Post naar de Post Danmark en de Britse groep CVC het werk was van SP.a-minister Vande Lanotte, en dat hij zich toen al signalen gaf voor de ontmanteling van ‘onrendabele’ postkantoren. Bruno Tuybens had er dan weer geen problemen mee om het beheerscontract te onderteken op basis waarvan de 700 postkantoren nu gesloten worden. Hij verklaarde verder blij te zijn met de oprichting van de postpunten, en sympathie te hebben voor haar ‘moderner’ kantorennetwerk.

ELIAS VLERICK