TiensTiens

foto: Netwerk Vlaanderen

Activisme zonder het vingertje

In het kader van het festival ‘The game is up !’ werden The Yes Men uitgenodigd in de Vooruit (08-02-’07). De fameuze activisten waren er niet allebei. Maar Jacques Servin (ook bekend als Andy Bichlbaum) nam in de plaats van zijn collega de mensen van Netwerk Vlaanderen mee op het podium. Geïnspireerd door The Yes Men deden zij eind vorig jaar een actie waar zelfs Servin jaloers op is.

‘Culture jamming’, ‘identity correction’, ‘hoax’: nieuwe vormen van politiek activisme, maar niet meteen heldere terminologie. Enige uitleg is dus wel op zijn plaats. Yes Man Jacques Servin kwam in de Vooruit dan ook vooral heel concreet tonen waar hij en zijn collega Igor Vamos mee bezig zijn. Het uitgebreide beeldmateriaal maakte alles zeer aanschouwelijk en gaf sommigen in het publiek zelfs een samenzweerderig gevoel. Servin begon met hun grootste actie: de Bhopalactie. Het geeft een goed beeld van hun manier van werken.

Now, Dow!

Eerst de voorgeschiedenis. In 1984 veroorzaakte het toenmalige bedrijf Union Carbide een chemische ramp in hun vestiging in Bhopal, India. De enorme hoeveelheid vrijgekomen giftig gas maakte immens veel slachtoffers. Het bedrijf verklaarde na de ramp simpelweg niet verantwoordelijk te zijn en liet de site achter zonder die op te kuisen. In 2001 ging Union Carbide op in de chemische multinational Dow Chemicals. De verantwoordelijken weigeren tot op vandaag om de site te saneren en komen niet opdagen op de rechtszaken die tegen hen worden aangespannen. De ramp heeft ondertussen meer dan 20.000 doden gemaakt en 120.000 mensen gezondheidsproblemen bezorgd.

In 2004 vroegen The Yes Men in naam van Dow Chemicals een interview aan op de BBC World TV. In het live-interview (breaking news!) verklaarde Jacques Servin, in de gedaante van "Dow representative" Jude Finisterra, dat “zijn bedrijf” eindelijk de verantwoordelijkheid over de ramp erkende en meteen ook de daad bij het woord zou voegen! Ze zouden de site in Bhopal saneren én grote bedragen schadevergoeding toekennen aan de slachtoffers van de ramp. Dit had niemand nog verwacht, twintig jaar na de feiten. De media-aandacht was dus enorm groot. Het leek erop dat Dow nu wel echt met de rug tegen de muur stond. Maar de reacties van Dow bleven jammer genoeg uit. Dow spande ook geen rechtszaak aan tegen The Yes Men, vanuit de redenering dat alle aandacht die naar de zaak ging, negatief zou uitdraaien voor het bedrijf.

Morbide grap?

Ook The Yes Men zijn er dus niet in geslaagd om Dow op andere ideeën te brengen. Was deze ‘hoax’ dan letterlijk niet meer dan een bedrieglijke grap, waar de slachtoffers van de ramp niet eens zuur om kunnen lachen? Servin meent van niet. Ook bij andere acties, zoals na de natuurramp in New Orleans, zijn concrete resultaten uitgebleven, maar van de slachtoffers krijgen ze toch eerder goede reacties. Alleen al de erkenning van hun probleem betekent veel. Na een ramp als ‘quantité négligeable’ beschouwd worden, is voor de slachtoffers nog eens een extra klap in het gezicht. De ontgoocheling na de onthulling dat de beloftes van The Yes Men vals waren, woog voor hen dus niet op tegen het gevoel van erkenning dat ze door de actie kregen.

In hun blootje 

Wat The Yes Men eigenlijk in de eerste plaats doen, is sensibiliseren. Via een omweg geven ze ons informatie over mistoestanden die anders meestal verhuld blijven. Ze doen valse statements onder een valse identiteit, maar leggen op die manier meteen ook de ware identiteit en de hidden agenda’s van hun prooi bloot. Hun prooien zijn meestal de verdedigers van de neoliberale marktideologie: multinationals zoals McDonalds en Dow, maar ook politici zoals George W. Bush.

Maar zijn The Yes Men nooit bang om ontmaskerd te worden? “Niet echt. Het gebeurt wel dat mensen ons herkennen terwijl we actie voeren. Maar die houden altijd hun mond omdat ze aan onze kant staan. Onze film zou daar nu wel verandering in kunnen brengen, maar zelfs daar twijfel ik aan. Om echt bekend te worden moet je een Hollywoodster zijn,” meent Servin. En de feiten lijken Servin gelijk te geven. Een actie waarbij The Yes Men alweer in de huid van Dow kropen, toont hoe efficiënt hun strategie werkt en hoe ver ze kunnen gaan zonder ontmaskerd te worden.

In 2004, op een conferentie van bankiers in London, presenteerden Servin en Vamos de ‘Acceptable Risk Calculator’. Onder andere aan de hand van de weldaden van het Nazisme voor een bedrijf als IBM beargumenteerden ze als afgevaardigden van Dow, dat een bepaalde hoeveelheid winst soms opweegt tegen het aantal slachtoffers die het maakt. Maar hoe maak je als bedrijf de afweging? Hoeveel winst moet je als bedrijf maken om een bepaald aantal doden in de Derde Wereld te rechtvaardigen? Wel, de ‘Acceptable Risk Calculator’ zou u daarbij kunnen helpen. Met een grote ‘golden skeleton’ als mascotte presenteerden The Yes Men dit voorstel aan de financiële wereld.

Het tragische is dat The Yes Men niet met geweld werden afgevoerd, maar integendeel werden onthaald op een daverend applaus. Na de speech tekende een groot aantal afgevaardigden van grote banken voor de vergunning van zo’n Risk Calculator!

foto: Netwerk Vlaanderen

Onethisch bankieren: sluit je aan bij Ace Bank! 

Naar eigen zeggen gaan The Yes Men niet altijd even doordacht, zelfs eerder roekeloos tewerk. Dit is ook de reden waarom ze eventjes jaloers werden toen ze kort voor de avond in de Vooruit de actie van Netwerk Vlaanderen leerden kennen: de Ace Bank.

In oktober vorig jaar doemde in een kantoor op het Muntplein, hartje Brussel, plots een nieuwe bank op: Ace Bank. Door middel van een marktonderzoek peilde deze nieuwkomer op de markt of de Belgische klant klaar was voor een nieuwe formule: onethisch bankieren in ruil voor maximaal rendement.

Onder het motto van volledige transparantie stelde de bank onomwonden dat ze investeerde in wapenhandel, kinderarbeid, olieontginning, enz. In een van hun folders lezen we: "The war on terror wordt een uitputtingsslag. De wapenindustrie boomt… Vooral de ondernemingen die aan de VS en haar bondgenoten leveren, gaan door de recente conflicten stijl omhoog. Ze belonen de moedige belegger met een stevige return.” Sommigen reageerden gechoqueerd, anderen werden meteen overtuigd door de vlotte ‘recht-door-zee’-stijl van de Ace Bankconsulenten. “Je eigen bank doet het ook, maar alleen wij bieden je de voordelen van deze controversiële, maar o zo winstgevende beleggingen. Met scrupules maak je geen winst!”

Na een week van verbazing en verontwaardiging onthulde Ace Bank haar ware identiteit. In die week zijn zeer veel mensen te weten gekomen waarin hun vertrouwde banken investeren. De actie van Netwerk Vlaanderen was dus meer dan geslaagd.

What’s new? 

Maar waarom zo’n omweg om te komen tot een simpele boodschap: ook jouw bank (Fortis, Dexia, KBC, ING, Centea…)maakt zich schuldig aan onethische praktijken! En moeten The Yes Men per se valse beloftes maken en mensen ontgoochelen om hun point duidelijk te maken? Wat maakt het de moeite waard?

Steven de Rijck, acteur in de ACE bank hoax, vatte de essentie van deze nieuwe vorm van actie voeren mooi samen: “Het grote verschil met andere vormen van activisme ligt in het feit dat mensen hier zélf de morele klik maken. Zo dringt het ook dieper door. We zetten de mensen aan het denken zonder dat we met het vingertje moeten zwaaien, zonder dat wíj hen moeten duidelijk maken wat er verkeerd loopt. Dat doen ze zelf.“

Mensen worden inderdaad niet graag gewezen op wanpraktijken en hun eigen bijdrage daarin. De organisaties die dit wel proberen, worden zeker niet altijd hartelijk onthaald bij hun publiek. Dus moet het via een omweg. Daarom is ook de humor in deze acties essentieel. Wie mensen doet lachen, al is het maar een zuur glimlachje, die mag op sympathie rekenen.

Hoe lang wachten we er nog mee in Gent?

AäRON WILLEM