TiensTiens

Levenslang leren

Levenslang leren is steeds minder een vrije keuze. Het is geen optie meer, zoals bij de zich opwerkende ambtenaar of arbeider die onderaan op de vloer begon en via avondonderwijs tegen zijn pensioen een mooie positie kon verwerven. Levenslang leren wordt een verplichting, omdat de economie eisen stelt aan de arbeid, steeds meer, hogere, andere.

In het Gents klinkt leren als ‘lieren’ en is een ladder een ‘liere’. Taalkundig een mooie samenzang om aan te geven hoe je via het onderwijs de maatschappelijke ladder beklimt. Onderwijs emancipeert. Dat bleek al tijdens de democratisering van het onderwijs enkele decennia geleden. Dat het niet al goud is wat blinkt, werd recent pijnlijk duidelijk. Het Vlaams onderwijs is goed, zeer goed zelfs volgens internationaal onderzoek. Maar tegelijkertijd is de kloof tussen ‘goede’ en ‘slechte’ leerlingen in Vlaanderen gigantisch. Wat voor de ene een ladder is, is voor de andere een onoverkomelijke hindernis.

Voor wie leren in het lijf zit, zijn de mogelijkheden eindeloos. Binnen en buiten het klassieke onderwijs. De school werpt haar oude gewaden af. Gedaan met knikkeren op de koer. Allerlei nieuwe vormen van onderwijs dienen zich aan: projectonderwijs, uitwisselingsprogramma’s, onderwijs op afstand, e-learning, ervaringsonderwijs, enzovoort. Binnen het hoger onderwijs kan men blijven manama’en of banaba’en. Maar voor wie niet aardt op school is al dat leren een hel. Het verlengen van de schoolplicht van 14 naar 18 jaar was en is nog steeds een soort dodentocht voor hen die de schoolbanken vroegtijdig willen ruilen voor de werkvloer. Voor zij die niet willen of kunnen levenslang leren is onderwijs geen ladder, maar een stok. Een stok waarmee ze dikwijls hun hele leven lang de marge van de maatschappij ingeknuppeld worden. Zonder diploma bij de andere sans papiers.

Dat onderwijs niet enkel emancipeert, maar ook ongelijkheid creëert voor wie niet over de drempel geraakt, dringt langzamerhand door. Zij die wel de capaciteiten hebben, maar niet het juiste papier, zouden toch de volgende trede op de ladder moeten mogen beklimmen. Nu stoten ze al te dikwijls tegen het diplomaplafond. Men zegt wel dat iedereen te allen tijde terug naar school kan, maar dat geldt vooral voor hen die al een paar diploma’s op zak hebben. Wie in de praktijk ervaring heeft opgebouwd, kan die ervaring nu echter verzilveren in een ervaringsdiploma. Een perfecte constructie, die de veelheid aan ‘leervormen’ en het belang van diploma’s erkent om ergens te geraken in het leven.

Blijft de vraag hoe je leren in het verplicht onderwijs aantrekkelijk en uitdagend houdt, ook voor de jongeren zonder zitvlees. De antwoorden zijn simpel: door nieuwsgierigheid en waardering. De realisatie ervan is iets moeilijker. Wie de gepaste waardering krijgt voor zijn kunnen, voelt zich groeien, blijf geïnteresseerd en staat open voor nieuwe kennis. Het is jammer dat zo’n essentieel onderdeel van het leerproces vaak wordt over het hoofd gezien. En uiteraard moet iedereen leren lezen, schrijven en rekenen, maar voor sommige leerlingen staat de school gelijk aan hele dagen in de banken hangen en niets ‘echt’ mogen doen. Enkel wie interesse heeft en nieuwsgierig gemaakt wordt, leert. Dus moet het onderwijs inspelen op interesse en deze aanwakkeren. Dat vloekt nogal eens met het leerprogramma en de eindtermen. Enkel de methodescholen, waar we in Gent ruim mee bedeeld zijn, staan daarin al wat verder.

Toch moet het mogelijk zijn om eerst interesse op te wekken en de cijfers en letters te zien als het logische gevolg daarvan. Wie zich absoluut met een auto wil verplaatsten, blokt toch ook voor zijn theoretisch rijexamen? Dat betekent wel een serieuze herprogrammatie van het onderwijs.

En ook na het verplichte leertraject blijven waardering en interesse belangrijk. Daarom moet de economie boeiende banen scheppen en daar de gepaste waardering aan koppelen. Een moeilijke uitdaging, maar één die onze politici niet lang meer uit de weg zullen kunnen gaan…

DE REDACTIE