TiensTiens

(cartoon: Aäron Willem)

Afgelopen mei legden de postbodes van het postkantoor Gent 1 aan het Stapelplein het werk neer. Dit had gevolgen voor alle inwoners van het centrum van Gent. Het waren 18 woelige dagen, en er was geen Gentenaar te vinden die niet zijn zegje wilde doen over deze staking. Het oordeel was overwegend negatief. De reacties op Gentse weblogs spreken boekdelen. Sommige zijn kritisch, andere emotioneel, nog andere zijn grof of veralgemenend.

Een korte bloemlezing:

“De Post? De Pest!”

“Kunnen ze bij De Post niet gewoon wat Roma aannemen om te bezorgen? Die doen dat voortreffelijk.”

“De arbeiders in België worden teveel betutteld. Ze weten niet hoe goed ze het hebben en zijn blijkbaar vergeten wat werken is. Ze willen zo weinig mogelijk werken en zo veel mogelijk verdienen en krijgen van de staat. Helaas voor hen.”

“Ik denk dat onze goede postlui zich moeten keren tegen de profiteurs onder hen, en niet tegen machines, de directie of hun klanten. Misschien gaat de automatisering nog hun job redden, ik vrees dat De Post anders gedoemd zal zijn om te verdwijnen, en dat wenst niemand.”

“Hopelijk hebben we na 10 juni een regering die moedig genoeg is om (het misbruik van) het stakingsrecht in vraag te stellen.”

“Zijn er geen creatievere oplossingen die enkel de bazen treft? Anders alle lof voor mijn postbode, maar als hij staakt door geen post meer te bedelen, treft hij mij.”

Hier en daar was er ook een heel begripvolle reactie te bespeuren:

“Ik kan erin komen dat voor bepaalde mensen en bedrijven het tijdig ontvangen van hun post echt heel belangrijk is, maar wat kunnen ze anders doen om druk uit te oefenen op hun bazen?”

We lezen veel reacties die de stakers viseren: het is de schuld van de ‘luie arbeiders’, ‘de profiteurs’. Een relatief groot aantal wil wel aannemen dat er problemen zijn, maar vindt staken een foute oplossing: het treft de consument en niet de verantwoordelijke bazen. Frequent wordt de koppeling gemaakt met andere recente stakingsacties in de openbare dienstverlening: De Lijn, het luchthavenpersoneel op Zaventem. Er zijn ook mensen die gewoon De Post als organisatie verantwoordelijk achten (“De Post? De Pest”), zonder te specificeren wie er precies in de fout gaat. Duidelijk is wel dat de stakers op weinig sympathie kunnen rekenen van de Gentenaars op Gentblogt.be.

Wat opvalt is dat er over de redenen van de staking weinig bekend is, of toch amper iets gezegd wordt.

Waarom er gestaakt werd

De rechtstreekse aanleiding voor de staking waren problemen met georoute 2, een nieuw systeem om de post uit te reiken en te sorteren. Volgens de postbodes is de werkdruk met die nieuwe werkwijze veel te hoog. Een postbode, die anoniem wil blijven omdat De Post zijn werknemers strikte zwijgplicht oplegt, vertelt: “Met de nieuwe tijdsnormen voor de uitreiking komt er serieuze druk op de dienstverlening. Veel postbodes bellen bijvoorbeeld niet meer aan om aangetekende zendingen af te geven, maar stoppen ze gewoon in de bus omdat ze anders in tijdsnood komen. Daarnaast zijn er ook allerhande absurde regels die geen rekening houden met de alledaagse realiteit van de postbodes. We worden bijvoorbeeld verplicht om de Veldstraat met de fiets te bussen, terwijl elke postbode die daar al eens gebust heeft weet dat dit te voet moet, omdat het met de fiets niet te doen is.”

De frustraties waren blijkbaar groot genoeg om tien dagen lang de brieven zich te laten opstapelen, wetende dat deze na de staking allemaal nog verdeeld zouden moeten worden. Hoe is het zover kunnen komen? Hoe komt het dat het nieuwe georoute-systeem tot zulke frustraties leidt bij de postbodes? Hoe worden die volgens de postbodes strenge tijdsnormen en absurde regels vastgelegd?

Billijke normen of de mens als onderdeel van de machine?

De bedoeling van georoute is volgens het bestuur van De Post om “de uitreikingsrondes te optimaliseren op basis van een kaartensysteem, en billijke tijdsnormen te berekenen voor de verwerking en bestelling van de post.” De bedoeling volgens de stakende postbodes is “een zo strak mogelijke controle over onze activiteiten, met als voornaamste doel zoveel mogelijk productie (de verwerking en uitreiking van de post) met een zo laag mogelijke loonkost en dus zo weinig mogelijk personeel. Met als gevolg onmenselijke werkomstandigheden voor de postbodes.”

Georoute is de naam van het computerprogramma dat het bestuur van De Post gebruikt om de distributie-activiteiten te hervormen. Het is een speciaal, door een gespecialiseerd Canadees bedrijf voor posterijen ontwikkeld softwarepakket dat efficiënte rondes uittekent en de daaraan gekoppelde tijdsnormen berekent.

In België werd de universiteit van Mons aangesteld om een wetenschappelijk onderbouwde methodologie uit te werken voor het vastleggen van de nieuwe tijdsnormen. Daarvoor zette ze ‘tijdopnemers’ in die ze rekruteerde onder de postbodes, maar die ‘omwille van de objectiviteit’ buiten hun reguliere kantoor tewerkgesteld werden. De tijdsopnemers hebben heel gedetailleerd, op een volgens de universiteit representatieve manier, bij een aantal postbodes in verschillende postkantoren de tijdsduur opgemeten van de handelingen die elke postbode normaalgezien moet doen. De nieuwe tijdsnormen zijn het resultaat van de gemiddelden van deze metingen, verrekend met een ‘verplaatsingscoëfficiënt’ en een ‘rustcoëfficient’ (zodat rekening wordt gehouden met eventuele extra verplaatsingen en met rusttijden). Op die manier heeft men voor niet minder dan 200 handelingen een specifieke tijdslimiet opgesteld. Enkele voorbeelden: tijd per beleverde bus(7 sec 44), uitreiking aangetekende zending (1 min 50 sec (!)), aannemen en teruggave voertuig (resp. 3 min en 2 min voor auto’s), openen en sluiten van deuren (1 min).

Volgens het bestuur dienen de nieuwe normen onder andere voor “het berekenen van optimale postrondes en de objectieve en evenwichtige verdeling van de werklast.” (Jaarverslag De Post, 2003). Opvallend is dat dit in 2000, vóór de invoering van het systeem, ook zo naar voren werd geschoven door sommige vakbonden. In een document van het ACOD uit 2000 vinden we terug dat georoute er komt “op vraag van personeel en vakorganisaties naar een eerlijker systeem.” Pas nadat de postbodes op het terrein in protest kwamen tegen de nieuwe normen van georoute 1, en de vakbonden het verwijt kregen “de bazen te verdedigen in plaats van de basis” zijn de vakbonden zich kritischer gaan opstellen tegen de manier waarop het nieuwe systeem werd ingevoerd. Hiermee moet dus de kritiek genuanceerd worden dat de vakbonden elke vernieuwing zouden tegenwerken, aanvankelijk hadden ze er immers geen enkel probleem mee.

Efficiënte dienstverlening of machine in functie van de winst?

Dat georoute alleen werd ingevoerd om een objectieve en evenwichtige verdeling van de werklast te krijgen, kan worden betwijfeld. In het jaarverslag van 2003 lezen we toch vooral een nadruk op “het handhaven van de rendabiliteit in een vrijgemaakte postmarkt”. In het jaarverslag van 2006 ligt de nadruk nog veel duidelijker op “kostenvermindering” door het verminderen van de loonkost. Concrete gevolgen voor Gent: sinds georoute 1 werden er 160 postbodes afgedankt.

Achter de invoering van de nieuwe systemen en de pogingen om te besparen op personeel zit een verhaal dat begint met de liberalisering van de postactiviteiten door de Europese Commissie. In een eerder artikel over de sluiting van 700 van de 1300 postkantoren in België (TiensTiens 9) schreven we al over deze liberalisering. Sinds 1997 heeft Europa verschillende stappen ondernomen om de postactiviteit te liberaliseren. Vanaf dan waren de overheden verplicht ook privé-bedrijven toe te laten tot sommige postactiviteiten. Na 2009 zal waarschijnlijk de volledige postmarkt geliberaliseerd worden. Alle postactiviteiten kunnen dan door privé-bedrijven worden overgenomen.

In 2006 heeft de toenmalige verantwoordelijke minister Johan Vande Lanotte (SP.a) deze Europese maatregel aangegrepen om een deel van De Post aan private ondernemingen te verkopen. Net geen 50% van het kapitaal van De Post werd verkocht aan de Deense Post en aan CVC Capital Partners (een kapitaalinvesteerder, ook wel risicokapitalist genoemd). Deze beslissing moest geld binnenbrengen om De Post ‘concurrentieel’ te maken.

Het aantrekken van investeerders en de druk van deze investeerders brengt met zich mee dat de bestuurders de loonlast zo laag mogelijk willen houden. Concreet gevolg: een neerwaartse druk op het aantal personeelsleden en op de lonen. Dit komt op verschillende vlakken tot uiting op de werkvloer. We verwezen al naar de ontslagen in Gent. In totaal gingen er in 2005 bij De Post 2 255 banen verloren. In 2006 verdwenen nogmaals 1 134 jobs. Een ander voorbeeld is de stijging van het aantal uitzendkrachten: in 2004 werkten er iedere dag gemiddeld 238 interimarissen bij De Post, in 2006 was dit aantal gestegen tot 826.

Daar staat tegenover dat de omzet van De Post in 2006 steeg met 5% tot 2,23 miljard euro, de nettowinst bedroeg 96,1 miljoen euro! Daarvan gaat zo’n 20 miljoen euro naar de private investeerders, CVC en Deense Post.

In tegenstelling tot wat men zou verwachten heeft De Post niet echt te lijden onder het stijgende internetgebruik. In de jaarverslagen wordt telkens opnieuw gewezen op de stijgende inkomsten van De Post. Onze postbode heeft daar zo zijn verklaring voor: “Het is niet omdat mensen internet gebruiken dat ze De Post niet meer nodig hebben. Integendeel, aankopen via het internet zorgen juist voor een enorme stijging in het aantal pakjes dat wij binnenkrijgen.” Maar ook voor wat betreft de gewone brieven blijven de inkomsten stijgen.

Het gaat De Post dus financieel gezien voor de wind, in belangrijke mate door besparingen op het personeel. De vraag rijst of de hervormingen een stap in de richting van een moderne en efficiënte post zijn, of eerder leiden naar een slechte dienstverlening en een onmenselijk werkritme.

Vóór de gedeeltelijke privatisering was De Post zeker niet de best beheerde openbare dienst. Tijdens de economische crisis van de jaren ‘70 werd De Post, samen met andere openbare diensten, gebruikt als ‘parkeergarage’ voor werklozen. De crisis had volgens de regerende partijen immers te maken met een slechte conjunctuur en in afwachting van de aantrekkende economie hadden de mensen dan ten minste een job. Ook de vakbonden gaan hier niet vrijuit: automatisering werd gezien als nadelig voor het aantal jobs, en dus veelal tegengewerkt, ook als het ging om het vervangen van onaangename jobs, zoals ’s nachts sorteren. De Post was dus zeker geen efficiënt werkende openbare dienst.

De huidige informatisering en automatisering lijken echter niet zozeer te worden ingezet om voor iedereen het werk lichter te maken en om tot een beter dienstverlening komen, maar vooral om De Post winstgevend te maken voor de investeerders. De tijdsnormen worden zo strak mogelijk gemaakt en het personeel tot een minimum herleid. Toch een absurde visie op efficiëntie: zo hard mogelijk werken met zo weinig mogelijk mensen!

Zijn de postbodes verwend?

Een opmerking die vaak terugkomt op publieke fora is dat de postbodes staken om een onhoudbare bevoorrechte positie in stand te houden, en dat de hervormingen noodzakelijk zijn om te komen tot een modern en efficiënt postbedrijf.

Een commentator in een zogenaamde kwaliteitskrant (Yves Desmet, De Morgen 17/08/07) spreekt over “sociale fraude” en “postitis” bij de werknemers van De Post, daarmee verwijzend naar het hoge ziekteverzuim (dubbel zo hoog als het nationale gemiddelde). De indruk wordt gewekt dat de mensen die bij De Post werken onbetrouwbaar zijn en er op uit zijn om te profiteren.

De hoge ziektegraad is een probleem. Maar hoe kan dat het beste opgelost worden? Wie heeft er de meeste aanspraak op de titel van expert als het gaat om werkomstandigheden? Diegene die dag in dag uit het werk moet doen, of diegene die in de eerste plaats de investeerders tevreden moet houden? De ervaring leert dat ‘plantrekkerij’ aanzienlijk vermindert als de job en het werkmilieu zelf motiverend zijn. Wanneer wordt er dan eens werk gemaakt van economische democratie? Mensen die anders vol lof zouden spreken over democratie als principe om de maatschappij te organiseren, geloven hier plots niet meer in wanneer het gaat om de organisatie van het werk en de dienstverlening. ‘Bureaucraten’ worden vervangen door ‘topmanagers’, de gewone postbodes en de klanten hebben echter nog steeds even weinig inspraak. Stel jezelf eens de volgende vraag: welke dienstverlening zal de beste zijn, één die aan de postbodes is opgedrongen, of één die door de postbodes zelf wordt gedragen?

Heeft de staking iets opgeleverd?

Op de werkvloer is er weinig verbeterd, zo lijkt het. Onze postbode: “Er zijn tien nieuwe mensen aangenomen maar op onze belangrijkste eis, de aanpassing van de normen, wordt niet ingegaan. Heel verontrustend is ook dat de mensen die meededen aan de staking nu worden geviseerd. Het is als wolven die op de schapen afkomen: de zwakken, diegenen met een tijdelijk contract, worden buiten gegooid.”

Bovenop de magere verwezenlijkingen komt nog eens dat veel Gentenaars de schuld voor de slechte dienstverlening door de staking bij de postbodes zelf leggen. Een mens zou er bijna moedeloos van worden… Dringend tijd dus om uw postbode een hart onder de riem te steken!

ELIAS VLERICK