TiensTiens

(foto: freddy willems)

Beeldhouwerscollectief Loods 13

Loods 13 ligt als een oase in de Gentse haven. Midden in het industriële gebied zetten ze hier koppig een ambachtelijke traditie voort. Gestadig wordt er in Loods 13 inhoud gegeven aan oude ambachten zoals ‘scheepstimmerij’, ‘steenkappen’ en ‘koperslaan’. Tot mislukken gedoemd denkt u? En toch lijkt het collectief inmiddels stevig verankerd, ondanks regelmatige financiële problemen. De verschillende ambachten worden er levend gehouden door middel van workshops en volwaardige beroepsopleidingen die erkend zijn door de VDAB.

In Loods 13 kan je een vak leren op de oude manier: letterlijk met je handen leren werken. Hout en steen bewerken met hamer en beitel. In de ateliers die coördinator Bram Eliaert (alias Beliaert) me laat zien, staan er dan ook zeer weinig machines. “We gebruiken wel eens een machine, maar de focus ligt op handwerk. De bedoeling van de opleidingen hier is echt het leren van een ambacht.” Houtbewerking en steenhouwen nemen de meeste ruimte en tijd in beslag, hoewel er in Loods 13 meer gebeurt dan dat alleen.

In de cursus steenhouwen leer je onder andere hoe je ornamenten, zuilen, waterspuwers en grafstenen maakt, vaardigheden die vooral hun nut bewijzen bij de restauratie van oude gebouwen. En aangezien Gent een zeer oude stad is, stromen de opdrachten soms binnen. Maar je leert er ook gewoon beelden maken. Van moules maken in klei en afgietsels in gips tot het uitkappen van een beeld in steen: alle aspecten van het beeldhouwen komen aan bod.

Zinken en weer bovenkomen

(foto: freddy willems)

De technieken van het houtbewerken worden aangeleerd in de cursus scheepstimmerij. De opdracht die de cursisten krijgen is het maken van een kano. “We kiezen nu bewust voor zulke kleine projecten”, verzekert Bram me. “In het verleden was dit niet het geval. Zo hebben we met onze gasten een grote bijdrage geleverd aan de Barge, die hier in de haven ligt aangemeerd en waarop nu chique feesten worden gegeven. Het is een kopie van een trekschuit die tussen Brugge en Gent voer. Wij hebben alle ornamenten van het schip gemaakt: het boegbeeld, de engeltjes, maar ook de kleinere ornamenten. Een ander groot project waar we aan hebben gewerkt was de Angelus, een Ijslandvaarder. Maar die ligt nu op de bodem, gezonken. Dat project was blijkbaar wat te hoog gegrepen, met een serieuze financiële kater als gevolg. Vandaar dat we nu kiezen voor kano’s. Uit die kleinere opdrachten halen de gasten eigenlijk ook meer voldoening. Nu hebben ze op het einde van hun cursus een boot afgewerkt, terwijl hun individuele bijdrage in de grotere schepen soms bijna onzichtbaar was.”

Maar wat komt er na de opleiding, kun je je afvragen. Waar kun je tegenwoordig nog aan de slag als scheepsbouwer? “Je hebt een punt”, bevestigt Bram, “maar toch is er een vlotte doorstroom naar de arbeidsmarkt. Dat komt vooral omdat de technieken die aangeleerd worden eigenlijk voor een groot deel de basistechnieken van algemene houtbewerking zijn. Na een cursus bij ons kun je eigenlijk op veel uiteenlopende plaatsen aan de slag. En ook de keuze van het materiaal kan een verschil maken. Degenen die dat willen kunnen bij ons ook met metaal of plastiek leren werken. Die materialen worden uiteraard wél nog zeer veel in de scheepsbouw gebruikt.” Daar komt nog bij dat je na je opleiding een getuigschrift krijgt dat erkend wordt door de VDAB en dus ook van waarde is op de arbeidsmarkt.

“Eigenlijk is er in het algemeen een grote vraag naar mensen die een ambacht kennen. Veel ambachtslieden zijn er in België eigenlijk niet meer. Als je bijvoorbeeld een grafsteen wilt die van de standaardmaten afwijkt, dan kan je daarvoor bijna nergens terecht. Belgische grafstenen worden dan ook in India gemaakt. En op welke school kun je zo’n vak nog leren? In de opleiding beeldhouwen aan het Sint-Lucas of de Academie leer je niet meer hoe je een beeld houwt. Het ambacht is daar van ondergeschikt belang geworden. Veel mensen die hier een cursus komen volgen, komen trouwens van het Sint-Lucas.”

Weg uit het zwarte gat

De vzw Loods 13 is min of meer organisch gegroeid uit een groep beeldhouwers rond Walter De Buck. Het project “De brug der Keizerlijke Geneugten”was de aanleiding die hen samen bracht. Stad Gent had Walter De Buck opdracht gegeven om een beeldengroep te maken die de voetgangersbrug aan de Sint-Antoniuskaai extra cachet moest geven. Opdracht geslaagd! De spontaneïteit en kracht die van de vier grote beelden afstraalt was blijkbaar geen stom toeval, maar het resultaat van een samenwerking tussen gelijkgestemden. Er was een groep ontstaan die niet van plan was het hierbij te laten.

(foto: freddy willems)

Met de financiële steun van de Stad Gent richtte Walter De Buck dan de vzw Loods 13 op. “De bedoeling was toen nog vooral om een platform te bieden aan kunstenaars. Maar van bij het begin had het project een sterk sociale inslag”, verzekert Bram Eliaert. “Je kunt spreken van twee grote pijlers: aan de ene kant het ambacht, het artistieke en aan de andere kant het sociale aspect. Beide pijlers zijn altijd essentieel geweest voor de organisatie en we proberen dat evenwicht te bewaren. Het idee achter de sociale pijler is het feit dat je gewoon buiten de maatschappij valt als je niet op een of andere manier actief met iets bezig bent. Veel mensen die hier aankloppen voor een cursus, komen uit een vicieuze cirkel van niets doen. Als je lang niets hebt gedaan, begin je ook te geloven dat je niets kúnt. Je verliest stilaan iedere eigenwaarde. Sommigen komen echt van ver, uit een drugsverslaving of een depressie. Ook ik ben hier trouwens op die manier terechtgekomen. Loods 13 lokt vooral een alternatief publiek, dikwijls uit de kraakbeweging. Voor die mensen is er duidelijk een gat in het opleidingsaanbod van de VDAB. Waarschijnlijk is het daardoor dat onze samenwerking met de VDAB en het OCMW kan blijven bestaan, hoewel die samenwerking in het verleden al eens verbroken werd.”

Vrijheid

Aan de samenwerking met de VDAB en het OCMW zijn een aantal voorwaarden verbonden. Zo moet Loods 13 een tewerkstellingsquotum van 66% halen. Dat blijkt niet weinig te zijn. “Soms halen we dat cijfer, maar soms ook niet. Soms leiden we mensen op die niet meer uit hun huis kwamen om zo sociaal contact uit de weg te gaan. Dan is het niet altijd vanzelfsprekend dat ze na een opleiding van een jaar volledig klaar zijn voor de werkvloer. Maar we doen er alles aan om de quota te halen. En daar heeft de grote vrijheid die hier vroeger heerste wel wat bij ingeboet. We zijn heel streng geworden op het vlak van drank- en druggebruik. Daarnaast is er in de cursussen nu ook minder tijd voor puur artistiek beeldhouwen. De focus ligt nu veel meer op het maken van ornamenten en op restauratie. Alles is dus meer dan vroeger gericht op de arbeidsmarkt. Daarom ook hebben we de smedenopleiding moeten schrappen. Smeden hebben ze niet meer nodig.”

(foto: freddy willems)

Alles is dus een beetje meer gereglementeerd en gericht op maatschappelijk nut. Is er dan geen angst om een typisch log instituut te worden? “Dat zal niet snel gebeuren. De idealen en beginselen zitten er toch nog altijd goed in. De sfeer is hier nog altijd alles behalve schools. De mensen die hier net beginnen, schrikken zelfs van de openheid waarmee ze met de instructeurs en met mij kunnen babbelen. Er is echt geen kloof. En ook de artistieke idealen blijven overeind. Walter blijft daarin het radicaalst. Voor hem móét er gewoon een alternatief zijn voor de tendensen in de moderne kunst. Dus blijven we zeker ook gewoon beeldhouwen, tussen de opleidingen door of wanneer er tijd over is. We blijven ook tentoonstellingen organiseren, zoals onlangs tijdens de Gentse Feesten. Daarvoor krijgen we weliswaar geen subsidies, maar om zo’n initiatieven te kunnen betalen zijn we met een online-shop gestart.”

De samenwerking met het OCMW en de VDAB heeft naast enkele beperkingen ook veel positieve kanten volgens Bram Eliaert. Ten eerste zijn de subsidies die er tegenover staan onontbeerlijk voor de organisatie. Ten tweede kan Loods 13 professionaliseren (zonder daarom schoolser te worden), omdat Gent er twee instructeurs tewerkstelt. Die extra knowhow is uiteraard ook altijd welkom. En ten slotte is de beperking van de vrijheid soms zelfs nuttig. “Vroeger gaven we binnen de cursus ook tijd voor vrije opdrachten. Maar als we aankondigden dat ze de volgende dag mochten doen wat ze wilden, kwamen de cursisten dikwijls gewoon niet opdagen. En het enthousiasme tijdens het werk is door de band genomen enorm groot. We hebben zelfs verplichte pauzes moeten invoeren, omdat sommigen zich letterlijk ziek werkten. Na een week hebben ze soms ontstoken pezen en gewrichtspijnen. Tja, steenkappen is niet het lichtste werk.”

AäRON WILLEM