TiensTiens

(foto: Jan Lietaert)

Wij wilden weten wie het vandaag opneemt voor vrouwen en keken in de richting van vrouwenbewegingen en feministische groeperingen in het Gentse. We kwamen terecht bij FEL: Feministisch en Links. FEL werkt zich jaarlijks in de kijker met Heksennacht, een betoging tegen geweld op vrouwen. Verder doet zij aan bewustwording van genderongelijkheden en de pornoficatie van de samenleving.
 

Evie, Nina en Sara waren bij de oprichtsters van het Gentse FEL. De ironie wil dat zij tijdens ons gesprek druk groenten blijven hakken en af en toe naar de keuken moeten verdwijnen. Er moet ook gekookt worden. Geprezen zij de multi-taskende vrouw?! FEL werkt rond geweld op vrouwen, genderdiversiteit en de hetero-norm, rond machtsmechanismen, de gevolgen van schoonheidsidealen en pornoficatie. Wat wil FEL uiteindelijk bereiken en tot wie richt zij zich?

Nina: “Wij willen actievoeren en mensen sensibiliseren rond deze verschillende thema’s. Iedereen die interesse heeft, is welkom om mee te doen. Wij inspireren ons op verschillende bewegingen zoals het socialistische feminisme, het anarcha- en radicaal feminisme en queertheorie maar wij willen ons niet beperken tot één specifieke stroming.”

Mijn stelling dat als je drie feministes samen hebt, de kans op onderlinge onenigheid reëel is, wordt gecounterd door Sara. “FEL is voor mij een feministische denktank die niet op een eilandje leeft maar in discussie treedt met verschillende groepen om eruit te leren maar ook om een ongezouten mening te geven, ook al is die niet altijd de meest populaire. We hebben vaak discussie en zijn het lang niet over alles eens maar menen wel dat feminisme een zinvolle blik blijft om naar de maatschappij te kijken en haar te proberen veranderen. Het blijft meer dan ooit nodig.”

Heksennacht in Gent

FEL neemt de houding op de korrel dat alles min of meer in orde is gekomen met de genderongelijkheid in onze samenleving.Volgens hen zien en erkennen mensen de problemen niet langer. Denk bijvoorbeeld aan (seksueel) geweld tegen vrouwen. Ondanks de occasionele opflakkering van media-aandacht - bijvoorbeeld naar aanleiding van het onderzoek van Danièle Zucker uit 2009 waaruit blijkt dat verkrachting in België slechts in 4 gevallen op 100 veroordeeld wordt - wordt dit thema niet ernstig genomen.

De gerechtelijke vervolging van seksueel geweld en verkrachting ligt in België ontzettendlaag in vergelijking met andere Europese landen. Het Steunpunt Algemeen Welzijnswerk (SAW) rapporteert een jaarlijkse stijging van meldingen van intra-familiaal geweld en partnergeweld, waarvan de slachtoffers overheersend vrouwen zijn. Toch kunnen vluchthuizen en vrouwenopvangcentra de vraag van hulpzoekenden niet aan volgens het SAW.

Uit verontwaardiging hierover en protest hiertegen ontstond Heksennacht, een betoging tegen geweld op vrouwen. FEL organiseerde er één in november in de straten van Gent in opvolging van Queerilla, de FAM (Feministische Anarchistische Madammen) en de FAB (Feministische Actiebende). Op heksennacht wordt het recht afgedwongen om als vrouw alleen op straat te kunnen lopen, op eender welk uur en in eender welke outfit. Want waarom zou dit voor vrouwen anders moeten zijn dan voor mannen?

Evie: “Uitspraken als ‘vrouwen komen best ’s avonds niet alleen op straat’ zijn eigenlijk heel paternalistisch. We vinden deze houding ronduit gevaarlijk. Als vrouwen buiten moeten beschermd worden tegen mannen en voorzien van een mannelijke ‘chaperonne’ dan betekent dit toch dat zij minder vrijheid hebben dan mannen? Bovendien blijkt uit onderzoek dat vrouwen binnen evenmin veilig zijn. Op deze manier leven vrouwen voortdurend in een bedreigde levenssfeer.”

Heksennacht is een uitdrukkelijk vrouwelijk initiatief om een statement te maken in en over deze publieke ruimte. Het is een manier om medezeggenschap op te eisen. Het is volgens Sara daarom “ironisch dat er met Heksennacht dit jaar mannen waren die niet enkel besloten om niet te komen maar ook om op te roepen de betoging te boycotten. Op een gekke manier hebben die enkele mannen perfect het punt weten te illustreren dat zo’n Heksennacht wil maken.”

(foto: Jan Lietaert)

Nina: “We willen seksueel en fysiek geweld tegen vrouwen aanklagen en op de agenda zetten. Dit onderwerp wordt veel te weinig erkend. Heksennacht is een betoging tegen geweld op vrouwen maar draait ook om bewegingsvrijheid. Het is een feministische invulling van ‘reclaim the streets’.”

Bewegingsvrijheid en het opeisen van de publieke ruimte zijn essentieel voor FEL. Zij eisen het recht om deze mee te definiëren. Het uitgangspunt is dat het doorgaans mannen zijn die de normen zetten en de publieke ruimte vorm geven. Om het met feministisch filosofe Marilyn Frye te zeggen, worden vrouwen vaak uitgesloten van de gemeenschap die oordeelt en beslist over de betekenis van culturele, intellectuele en maatschappelijke concepten.

Evie: “Vrouwen blijven inderdaad nog vaker thuis terwijl mannen buitenshuis werken en zo sociale netwerken opbouwen. Op het lichamelijke niveau zie je ook beperkingen door kledij die vaak bewegingsvrijheid belemmert en hoge hakken die vrouwen aangepraat worden via mode-idealen. In mijn ogen ligt eenzelfde principe aan de basis van deze twee vaststellingen, men probeert namelijk de norm te zetten dat de publieke ruimte mannelijk is en dat zij ten dienste moet staan van de man.”

Sara: “De Heksennacht was voor mij meteen een eerste reality check voor de slechte naam die het feminisme vandaag met zich meedraagt. Een op het eerste zicht eenvoudige symbolische actie zorgde meteen voor controverse. Verschillende mannen concludeerden uit de flyer dat zij niet welkom waren omdat dit niet expliciet vermeld was. Het was naïef van me om te denken dat mannen zich spontaan aangesproken zouden voelen tot het probleem van geweld op vrouwen.”

Kitty Roggeman, oud-voorzitster van het Vrouwen Overleg Komitee, stelt dat de verwezenlijkingen van de voorbije decennia vandaag bijna allemaal weer op de helling staan. Zij beklaagt het dat er maar weinig middelen zijn om de bestaande ongelijkheden tussen man en vrouw weg te werken. Men heeft volgens haar de zaak veel te snel als afgesloten beschouwd.

Ook volgens Nina zijn er nog heel wat dingen fout in de maatschappij: “Bijvoorbeeld het geweld op vrouwen, de cultus van het uiterlijke met haar onbereikbare opgelegde schoonheidsnormen, de ongelijke verloning voor gelijk werk tussen mannen en vrouwen, de ongelijke verdeling van de zorgtaken en huishoudelijke taken..”

Pornoficatie

Evie gaat een stap verder. Volgens haar deden er zich in de laatste decennia problematische ontwikkelingen voor die het succes van die eerdere realisaties sterk in vraag stellen. “Vroegere feministische golven hebben uiteraard wel een aantal dingen verwezenlijkt. Dat vrouwen buitenshuis gaan werken, een eigen bankrekening hebben of dat zij alleen over straat lopen is genormaliseerd. Maar tegelijk is het geweld op vrouwen in de laatste twintig jaar ontzettend toegenomen en voltrekt er zich een pornoficatie van de samenleving: onrealistische schoonheidsidealen worden meisjes en vrouwen opgedrongen om er uit te zien als pornosterren en zich om te vormen via plastische chirurgie.”

Bewustwording van die pornoficatie van de samenleving en de gevolgen hiervan op vrouwen is een ander kernpunt in de activiteiten van FEL. De werelden van de schoonheidsindustrie en de seksindustrie hangen samen. Meisjes en vrouwen worden beelden in overvloed voorgeschoteld hoe zij er moeten uitzien en hoe zij zich moeten gedragen om gezien te worden en sexy te zijn. Gephotoshopte beelden bieden het ideaal, de schoonheidsindustrie en plastische chirurgie de weg er naartoe.

 “De impact van het idee van “sex sells” op echte vrouwen en meisjes, maar ook op mannen, is enorm” vindt Nina. “Sinds de opkomst van het internet worden we overspoeld met gratis porno. Dit deint steeds verder uit naar andere media en commerciële sectoren. Suggestieve pornografische prikkels zijn bijgevolg genormaliseerd op het tv-scherm, in de media, in het straatbeeld, in de mode,... Tieners nemen gedragingen over. Door deze overvloed aan beelden groeien mensen op met het idee dat die afgezwakte pornocultuur de ultieme seksuele bevrijding is”. Dat gevoel van bevrijding is dan niet meer dan een illusie omdat het keurslijf dat opgedrongen wordt als normaal gezien wordt.

“Het is gewoon een winstmakende sector, gestuurd door de machtige porno-industrie en de muziek- en mediamagnaten”, besluit Nina. “Hiernaast moet gezegd dat porno rolbevestigend is ondanks het vooruitstrevende imago dat het zich soms aanmeet” gaat Evie verder. “Het is even belangrijk dat er conservatieve man-vrouw rollenpatronen worden opgedrongen. Pornoficatie is dan ook een voorbeeld hoe mannen de publieke ruimte inpalmen en betekenis geven.”

AN VAN RAEMDONCK