TiensTiens

(foto: Pieter Morlion)

Het stedelijke landschap van Gent en het collectieve geheugen van de Gentenaars bevatten tal van verwijzingen naar de universiteit en haar gebouwen, studenten en professoren. ‘Plaatsen van herinnering’, noemen we de plekken waar de universiteit zich verankerde in de stad. Het project UGentMemorie (www.UGentMemorie.be) gaat op zoek naar deze plaatsen van herinnering en onderzoekt het gemeenschappelijk geheugen van stad & universiteit. In het vorige nummer van Tiens Tiens belichtte UGentMemorie de Blandijnberg als het Cuba van Gent. Deze aflevering ontdekken we de Overpoortstraat, het nachtelijke podium van de boemelende student.

Een verleden dat moeilijk heelt

(foto: Toon Lambrechts)

Tussen 92 en 95 raasde Europa's bloedigste conflict sinds WO II over Bosnië. Nadat het doek viel over Joegoslavië raakten Serviërs, Kroaten en Bosnjaken verward in een eindeloos aanslepende burgeroorlog. Middelpunt van deze waanzin was Sarajevo. Vier jaar lang werd de stad belegerd en beschoten, met zo'n 10 000 doden als triest gevolg. Vijftien jaar later lijkt de stad haar levenslust hervonden te hebben. Maar ver weg is de oorlog nooit voor Sarajevo en haar bewoners. “Je kan toch ook niet vergeten wat niet te vergeten valt.”

Sarajevo verrast meteen. De eerste wijkt waarlangs de bus de stad binnenrijdt is niet Servisch, Kroatisch of Bosnjaks, maar Chinees. Een paar restaurants en wat winkels en pakhuizen die ietwat verdwaald aandoen in dit stuk Balkan. Een nieuwe etnische groep in wording?

200 jaar ‘Ghent Peace Treaty’

In 2014 is het 200 jaar geleden dat Engelsen en Amerikanen de ‘vrede van Gent’ sloten. Sommige Gentenaars willen die gebeurtenis groots herdenken, bij voorkeur in aanwezigheid van de Queen en de familie Obama. Het herinneren van het einde van een oorlog die iedereen (en niet zonder reden) vergeten is, zal nochtans een hele opdracht zijn.

De wereld was een wat verwarrende plek in 1814. Napoleon was verslagen en Europa een puinhoop. Keizers, koningen en aanverwanten wilden in Wenen de boel herverdelen, maar dat maakte de zaken alleen maar erger. Het hele continent liep vol soldaten en elk moment kon een nieuwe oorlog uitbreken, het was alleen niet helemaal duidelijk tussen wie. En ondertussen vochten Engelsen en Amerikanen een oorlog uit waar ze allebei van af wilden.

(foto: Pieter Morlion)

Het project UGentMemorie gaat op zoek naar het gemeenschappelijke geheugen van stad & universiteit en onderzoekt de universitaire ‘plaatsen van herinnering’. Voor Tiens Tiens belicht UGentMemorie een aantal bijzondere plekken waar de universiteit in het stadsbeeld heeft toegeslagen. Bijt de spits af in deze reeks: Monte Blandinium, ofwel de Blandijnberg, het hoogste punt van Gent, waar de universitaire gebouwen van ‘den Blandijn’ prijken.

Arbeidersprotest en het ‘Gents model van socialisme’, 1830-1914

(foto: Freddy Willems)

‘De Vooruit’ is tegenwoordig de cultuurtempel van Gent, maar 100 jaar geleden was de halve stad ‘de Vooruit’. Om zover te raken moest Vooruit wel het arbeidersgeweld intomen en compromissen sluiten met het verfoeide kapitalisme.

‘Linkse’ Gentenaars beroepen zich graag op het rebelse en socialistische verleden van de stad. Ironisch genoeg werd het ‘Gentsch socialistisch model’ nochtans beroemd omdat het er in slaagde de arbeiders te disciplineren en het wilde geweld in te dammen.

Burgemeester Termont  (SP.a) ziet het niet zitten om informatieborden te plaatsen bij de koloniale monumenten in Gent. Dat antwoordde hij eind juni op een vraag van Elke Decruynaere (Groen!). Volgens de burgemeester hebben de Gentenaars geen belerende voetnoot nodig om een figuur als Leopold II te kunnen situeren.

‘Peetjesschilders’ versus ‘Lijntjestrekkers’ in het Gent van 1967-1969

“Frank Van Den Berghe, Frank Liefooghe, Mi Van Landuyt, Desy, Leo Copers en Balder voor een fragment van Het Langste Schilderij ter Wereld, 2008”. (van links naar rechts)

Naar aanleiding van de tentoonstelling ‘Figuratie-Defiguratie - de menselijke figuur sedert Picasso’, in het museum voor Schone Kunsten te Gent in 1964, stonden in Gent de kunstschilders met getrokken messen tegenover elkaar. Een strijd barstte los tussen de “peetjesschilders” en de “lijntjestrekkers”. Deze lijntjestrekkers scholden de figuratieve peetjesschilders uit voor stielbedervers.

Jan Borluut op de Kouter tijdens een stoet van de Antisocialistische Bond in 1894 (collectie Huis van Alijn)

Gent beroemt zich graag op zijn rebelse verleden, maar in 1302 stuurde de stad haar kat naar de Groeningekouter in Kortrijk, in de vorm van ene Jan Borluut (naast allround-held, ook een nogal vulgaire sluipmoordenaar). De Gentenaars hadden zich aan de vooravond van de slag namelijk laten afkopen door Filips de Schone, de snode Franse koning van dienst.

Monumenten bekijken is als wandelen door een stad waar je ooit een tijd hebt gewoond. De nostalgie ligt altijd op de loer. Voor je het weet, loop je rond in het decor van je herinnering. Je tast alles nauwkeurig met de ogen af en wil weten in hoeverre je herinneringen fysiek zijn weggesleten. In mijn Antwerpse stamkroeg heeft nu iemand anders mijn plaats ingenomen. Ik loop er langs en kijk terug naar een ander leven. Het is nu ‘herinnering’ geworden: ik maak er niet meer actief deel van uit. Dus kijk ik maar naar de gebouwen en de mensen die er als mieren tussen krioelen. Ik fiets er niet meer doorheen, ik stap. Dat doe ik niet meer linea recta maar in trage bogen. Opeens raak ik verveeld door het decor en voel me er lichtjes verloren. Tot mijn opluchting zie ik dan een bekend gezicht. Op een bankje zit nog steeds dezelfde zwerver met zijn plastic tassen. Een ontbrekende schakel tussen mijn herinnering en nu. Jaren geleden zat hij hier ook al voor zich uit te staren: een monument.

Monumenten bekijken is als wandelen door een stad waar je ooit een tijd hebt gewoond. De nostalgie ligt altijd op de loer. Voor je het weet, loop je rond in het decor van je herinnering. Je tast alles nauwkeurig met de ogen af en wil weten in hoeverre je herinneringen fysiek zijn weggesleten.