TiensTiens

Aäron Willem

Rond het jaar 1100 staken horden wilde godsdienstfanatici de Bosporus over. Barbaarse bendes waren het, pionnen in een geopolitiek spel om winstgevende handelsroutes te controleren en heilige plaatsen te vuur en te zwaard te veroveren. De kruisvaarders plunderden en moorden en schrokken er niet voor terug kinderen aan het braadspit te rijgen en volwassenen in hun kookpotten te gooien. Toen ze uiteindelijk Jeruzalem in handen kregen werd letterlijk de hele stad, uitgemoord: Joden, Christenen en Moslims. Heel even viel de schaduw van Europa’s donkere middeleeuwen over het Oosten.

Van Anatolië over Syrië tot in Bagdad klonk geweeklaag. De meest gesofisticeerde beschaving van het moment keek verschrikt en vol ongeloof naar die blonde vechtjassen die verstoken van het licht van rede en kennis hun rijkdommen aan diggelen sloegen. En ontwikkeld waren ze. Ongeveer alles wat de Grieken en de Romeinen ons nalieten overleeft de middeleeuwen in de moslimwereld. Hun cijfersysteem is zo geniaal dat je het tot vandaag alle dagen gebruikt. Het Midden-Oosten was de motor van de wereldhandel die zich toen al uitstrekte van China tot diep in de Europese wildernis.
Wanneer veldheer Saladin de kruisvaarders uiteindelijk terug in zee drijft, blijft de wereld van de islam nog vele eeuwen de drijvende kracht achter de ontwikkeling van de wiskunde, wetenschap, filosofie en literatuur.

Pas in de vijftiende eeuw is er een verschuiving naar het Westen. Eerst onderwerpt Spanje de nieuwe wereld en het Spaanse bloedgoud wordt opgemaakt aan oorlog en vertier. Even later ontdekt men in Europa een meer humane generator van welvaart: de vrije onderneming. De Nederlanders worden er zo rijk van dat ze niet meer weten waar ze het hebben, de Engelsen bouwen er een wereldrijk mee uit en sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog zijn alle ogen op de Amerikanen gericht die er het alfa en omega van hun land van gemaakt hebben.
De vraag die historici en sociologen in het Westen én in het Oosten zich stellen is: wat is er in hemelsnaam met de historische voorsprong van de Arabische wereld gebeurd?
Op dit moment worden op jaarbasis in heel de uitgestrekte Arabische wereld evenveel boeken geproduceerd als in een land als Italië. In heel de regio heersen loodzware dictaturen die een feodale structuur rechtop houden waardoor clans met beangstigend succes hun territorium controleren en waardoor nepotisme en diep gewortelde corruptie de kans krijgen de juiste man van de juiste plaats te houden. De mogelijkheden van de mensen om hun stem te laten klinken zijn zó beperkt dat berusting de begrijpelijke val is. Eén en ander valt zeker te verklaren door de onuitputtelijke geldstromen, en internationale invloeden die de strategische olierijkdom met zich meebrengt.

Toch moet er meer aan de hand zijn. Het blijft bijvoorbeeld een verbijsterende vaststelling dat een samenleving het blijkbaar belangrijk vindt de helft van haar menselijk kapitaal, zijnde elk individu van het vrouwelijk geslacht, uit te rangeren omdat ze niet geschikt worden geacht deel te nemen aan het openbare leven. Het is hen weliswaar niet bij wet verboden uit werken te gaan, met de auto te rijden, of nog maar te zwemmen of te fietsen. Het wordt gewoon zo onbehoorlijk gevonden dat niemand het in het hoofd haalt zich aan dergelijke uitspattingen over te geven.
De islam viseren en het een enge en sektarische godsdienst noemen is kortzichtig, weinig relevant en dom. Zoals elke wereldgodsdienst is de islam geen simpele eenduidige religie en haalt iedereen uit de teksten wat hem het meest past. Of dacht je dat de oude vertrouwde bijbel zo humanitair is van ondertoon?
Godsdienst is één ding, de mentaliteit is iets anders. Cultuurrelativisme is niet op zijn plaats wanneer onderdrukking in het spel is. Standpunten innemen, intolerant durven zijn tegenover beknotting en blijven geloven in gelijkheid is de taak van elke Europeaan die de vruchten plukt van deze verworvenheden. Want de wereld kan veranderen, dat doet hij al duizenden jaren.

Vooral sinds de ontbinding van het Ottomaanse rijk in 1918, lijkt de regio hulpeloos overgeleverd aan de meedogenloze spelers van een nietsontziend machtsspel.
De antwoorden evolueren mee met de Europese modes en gaan van het op zichzelf gericht nationalisme tot de oplossingen van het internationale socialisme. De ooit nagestreefde lekenstaten en de pan-Arabische identiteit zitten tegenwoordig zwaar in het defensief en de roep tot meer inmenging van de godsdienst als heilsweg klinkt steeds luider.

TYRON VAN HEE