TiensTiens

Jeugdtheater Larf! over stedelijke utopie

(foto: freddy Willems)

Een stad is nooit stil en altijd in beweging. Mensen graveren zich in ruimtes en laten hun sporen achter. Er ontstaan kruispunten en net-geen ontmoetingen. Mensen lopen met hun neus in de grond en verbergen zich achter hun eigen gedachten. Dromen over een andere stad… Ongehoorde gedachten verzwolgen door de ruis van de stad. Blik op oneindig en toch weten waar naartoe.

Een fragment uit het theaterperformanceproject De Stad van Morgen, een samenwerking van jeugdtheater Larf! en TiensTiens. De theaterinterventies worden vertoond op het Internationaal Straattheaterfestival tijdens de Gentse Feesten. Het project is het resultaat van collectief brainstormen, discussiëren, improviseren en repeteren. De jongeren van Larf! gingen aan de slag met een berg inhoudelijk materiaal die door TiensTiens werd verzameld. Met stadsbewoners werden interviews afgenomen over hun gebruik en beleving van de ruimtes in de stad en hun stadsdromen voor de toekomst. De vele artikels die in de afgelopen jaren in TiensTiens verschenen zijn over stadsontwikkeling, interviews met denkers en doeners op het gebied van stedelijkheid, beelden en verhalen lagen aan de start van een nieuw denk- en speelproces dat met en door de jongeren werd opgezet. Centrale vraag was: Hoe zal de stad van morgen zijn? Wat is stedelijke utopie? Hoe kunnen we de stad maken? TiensTiens sprak met regisseuse Tine Van Damme over het project.

> Theater maken over de Stad van Morgen - hoe begin je aan zo'n project?

Tine Van Damme: "We zijn zeer algemeen vertrokken vanuit het thema van de stedelijke utopie. We hebben bij Larf!de gewoonte om binnen de voorstellingen heel veel ruimte te laten aan de jongeren om een persoonlijke invulling te geven aan het stuk. Hun inbreng komt er via spelopdrachten en improvisatie. De voorstelling groeit gaandeweg."

> Hoe gingen de jongeren aan de slag met het thema utopie?

"We hebben eerst gekeken wat ons aansprak in het materiaal dat we van TiensTiens gekregen hadden. In het begin zijn we met citaten uit het werk van utopische auteurs en artikels uit de TiensTiens-magazines aan de slag gegaan. We discussieerden in groep, maakten associaties op het tekstmateriaal, probeerden onze eigen mening te vormen,… Dat materiaal namen we telkens mee naar de volgende repetities. Om van zo’n inhoudelijk en concreet materiaal een theatervoorstelling te maken is het immers noodzakelijk om te gaan abstraheren. We zochten actief naar manieren om de zaken algemener te maken. Op die manier heeft de groep een hele weg afgelegd om uiteindelijk tot een resultaat te komen dat helemaal anders is dan het vertrekpunt, maar dat tegelijkertijd alle zaken die op die weg zijn meegenomen incorporeert. Om je een idee te geven, werktitelsdie tijdens de loop van het project werden meegenomen waren bijvoorbeeld ‘Kruispunten en net-geen-ontmoetingen’, ‘Verhalen op mensen geplakt’, ‘Espaces pour rien: het is er nog niet en het is er niet meer’, ‘Droomarchief: de droom van de een wordt de nachtmerrie van de ander’ en ‘Gevangen in eigen territorium’."

> Vonden jullie het een moeilijk thema om rond te werken?

"Het was heel moeilijk. We hadden heel veel materiaal en we hebben uren gediscussieerd en gefantaseerd over wat utopie dan wel kon zijn, maar we botsten telkens op vragen. We hadden aanvankelijk de idee dat we onderling overeen moesten komen wat stedelijke utopie is, maar wat een utopie leek voor de enen was het dat meestal niet voor de anderen. Of we mondden nu eens uit in heel onrealistisch, dan weer banale ideeën van wat het zou kunnen zijn. We kregen ook de gekste invallen over mogelijke acties. Vanuit het werk van Thomas Moore bijvoorbeeld groeide de idee van een stad waar alle deuren openstaan. Je kan er in elk huis een bad nemen, eventjes in de zetel ploffen en televisie kijken, naar het toilet gaan,… We brainstormden over het organiseren van deurverbrandingen en andere gekkigheden. Maar als je kijkt naar de uiteindelijke voorstelling, dan zie je toch dat we, eerder dan een utopische stad van morgen vorm te geven, nog steeds in de eerste plaats een kritiek geven op hoe er in de stad van vandaag geleefd wordt. Het gaat over de anonimiteit in de stad, het gebrek aan communicatie, de punten waarop onbekenden elkaar kruisen, de vele indrukken in de stad, het vraagstuk van geleid te worden in het leven of zelf te leiden, enzovoort. Maar door de kritiek geven we natuurlijk wel aan wat we veranderd willen zien. In de kritiek zitten delen van een antwoord."

> Ondervonden jullie een zekere onmacht tegenover het utopische denken?

"Ja, die is er zeker, en niet alleen bij ons. We merkten het ook toen we zelf de straat opgingen en mensen vroegen naar hoe de stad van hun dromen eruit ziet. We kregen meestal één van de volgende drie antwoorden: of mensen fronsten hun wenkbrauwen en zeiden dat ze daar toch wel eens heel diep over moesten nadenken; of mensen gaven heel concrete (maar voor theater weinig bruikbare) voorbeelden van hoe de stad aangenamer kan gemaakt worden, door meer groen en meer speelruimtes enzovoorts in de stad te brengen; of mensen zeiden botweg ‘Waarom zou ik daar over nadenken? Ik heb daar toch geen inspraak over’. Die bitterheid heeft indruk op ons gemaakt."

> Kritiek formuleren is gemakkelijker dan over een alternatief dromen?

"Het is inderdaad gemakkelijker om na te denken over wat er fout zit, dan over hoe het anders moet. Het is moeilijk om te vatten wat er niet is, en toch ook weer niet te vervallen in clichés. Je werkt in groep een idee uit, maar dat lijkt telkens toch weer een plek die of te banaal en alledaags is, of zodanig fantastisch dat het een breuk vormt met de realiteit. Telkens weer kwam de vraag: ‘maar is dat dan een utopie?’, want wat voldoet aan mijn eisen, is niet altijd het antwoord op de vragen van de ander. De idee dat we een utopische stad in beeld moesten brengen begon het speelproces te blokkeren. Het is als een muur waar op je botst."

> Jullie kozen voor de aanpak van verschillende performances op verschillende locaties?

Ja, er worden vier performances en een installatie gebracht op vier verschillende locaties. De locaties zijn vaak door de jongeren zelf uitgekozen. Er wordt gespeeld aan de Dampoort, in Macharius, Tolhuis-Ham en op het Rabot. In kleine groepjes van twaalf zal het publiek per fiets meegenomen worden van de ene locatie naar de andere. Het wordt een heel intieme voorstelling. Er wordt niet alleen gespeeld, maar er is ook dans, film, geluid en beeld.

> We krijgen al een voorsmaakje van de voorstelling op tram 1?

Vrijdag 18 juli, de dag voor het begin van de Gentse Feesten, brengen we een voorstelling op tram 1, tussen 12 en 14u en tussen 16 en 18u. Maar wat de tramreizigers kunnen verwachten verklappen we nog niet!

MARLIES CASIER