TiensTiens

Rechtstreeks van boer naar bord - reportage

Pleitbezorgers van biologische voeding verklaren het al langer: de liefde voor de wereld gaat door de maag. Maar nu blijkt dat echte wereldverbeteraars hun heil misschien beter zoeken bij boerenvoer dan bij biovoer.

“Wie het milieu echt wil helpen, koopt beter lokaal geproduceerd voedsel dan biologische producten die van de andere kant van de wereld worden aangevoerd”, aldus prof. Jules Pretty en prof. Tim Lang.

De laatste jaren volgden de voedselcrisissen elkaar in razendsnel tempo op. De rol die de agro-industrie hierin speelt en haar impact op het milieu, het dierenwelzijn en de voedselkwaliteit en –veiligheid zijn intussen duidelijk. Om maar één voorbeeld te geven: in Vlaanderen alleen al lopen een paar miljoen varkens rond op een beperkt aantal vierkante meters. Dat maakt onze nationale landbouw bijzonder gevoelig voor een uitbraak van de varkenspest. En dan verzwijgen we nog hoe gezellig het is in de stallen waar de dieren resideren. Bovendien moeten ook varkens zo nu en dan eens op de plee, en de boeren konden tot voor kort enkel op de eigen gronden terecht met de duizenden liters varkensmest die daarvan het resultaat waren.

Het heeft dan ook meer dan één mestactieplan gekost om ervoor te zorgen dat onze landbouwgronden gezond blijven.

Tegenwoordig staat de familiale boerderij op verdwijnen. Het is bijna onmogelijk te concurreren met de (half)industriële landbouw.

Daarenboven zijn ook de westerse consumptiepatronen veranderd. Wie koopt er nog groenten bij de boer uit de regio? Dan liever Noord-Amerikaanse worteltjes of biologisch geteelde prei uit Oost-Europa. Op het eerste zicht lijkt het een goede zaak dat de landbouwindustrie en mondiale distributie steeds meer biologische producten in hun aanbod opnemen, maar of dat op zich zo gunstig is voor de kleine boeren in het noorden én in het zuiden is een andere vraag. We moeten daarom niet enkel het aanbod onder de loep nemen, we moeten ook durven stilstaan bij de vraag hoe landbouwproducten worden geproduceerd en wie daar voordeel bij heeft. Met andere woorden: of landbouwproducten nu van biologische oorsprong zijn of niet, bij massaproductie en massatransport van voeding neemt de druk op het milieu sowieso toe. De nood aan duurzame landbouw en een duurzaam consumptiepatroon op wereldschaal dringt zich dan ook op.

NAAR KORTERE KETENS

Zoals gezegd betekent duurzaam consumeren meer dan biologisch eten kopen. Voedsel legt meer kilometers af dan ooit. Vaak is de afstand tussen de plaats waar boeren voedsel produceren en die waar gezinnen hun bonen en patatten consumeren enorm groot.

Bovendien wordt voedsel in heel veel gevallen onnodig verpakt en getransporteerd. Als het voedsel al niet uit een ander werelddeel komt, wordt het nog steeds uren rondgereden alvorens op uw bord te belanden. Aardappelen die in de buurt van Gent geteeld worden, reizen eerst af naar de veiling, om daarna in het depot van het grootwarenhuis te belanden.

Uiteindelijk, na ettelijke honderden kilometers, komen ze dan toch weer terecht in een winkel in het Gentse.

Om een dergelijk milieuonvriendelijk surrealisme tegen te gaan, worden steeds meer korte keteninitiatieven genomen. Voedsel uit een korte ketencircuit garandeert de consument goedkoop, vers en gezond eten met een grotere controle op het product. Door lokale boeren en lokale consumenten dichter bij elkaar te brengen, slinken de afgelegde kilometers, dalen de prijzen en wordt de lokale economie ondersteund. Boer, consument én milieu hebben dan ook baat bij de handel in grondgebonden, lokaal voedsel.

De grote steden en hun inwoners kunnen hier een belangrijke rol in spelen. Als consument heb je macht over jouw boodschappentas en kan je actief deelnemen aan een duurzame en Als consument heb je macht over jouw boodschappentas en kan je actief deelnemen aan een duurzame en ecologisch verantwoorde economie. Het enige wat je moet doen, is producten kopen die rechtstreeks van de boer worden afgezet. En rechtstreekse aankoop biedt nog meer voordelen. De wat verwaterde band tussen stad en platteland wordt weer meer aangehaald en kinderen schrikken zich geen aap meer bij hun eerste tochtje naar de kinderboerderij.

Bovendien heeft samen kopen ook een positief effect op het buurtleven: kijk maar naar de boerenmarkten… Toch is het niet enkel een zaak van consumenten. Ook lokale en hogere overheden kunnen hun steentje bijdragen. De stad en provincie kunnen duurzame landbouw op het platteland actief ondersteunen door te kiezen voor een positief economisch en ecologisch beleid ten voordele van kleinschalige boerenlandbouw. Hoe?

Bijvoorbeeld door de stadsbelasting voor een stand op boerenmarkten te verlagen. Of door gewone marktkramers die lokaal voedsel verkopen ook een korting te gunnen. En waarom ook geen promotie voor winkeliers die dat consequent doen? Verder zou er actief gewerkt kunnen worden aan het opstarten of aantrekken van boerenmarkten in wijken, gemeenten en steden waar die nog ontbreken.

Meer landelijke gemeenten zouden op hun beurt hun boeren kunnen stimuleren om in dergelijke initiatieven te stappen door hen de nodige contacten door te spelen.

EEN GREEP UIT HET AANBOD: KORTE KETENINITIATIEVEN

Boerenmarkten 

Een boerenmarkt verschilt van een gewone openbare markt doordat enkel land- en tuinbouwers op deze markt verkopen.  

Bovendien verkopen ze hoofdzakelijk zelfgeteelde producten. Het aanbod wisselt dan ook naargelang het seizoen. De boerenmarkten in Gent hebben ook een belangrijke sociale functie. Enkele boerenmarkten ontstonden uit de buurtwerking: de markt is immers een ideale ontmoetingsplaats. Probeer het laatste weekend van de maand te gaan, dan krijg je op enkele markten gratis een kopje koffie aangeboden en dat nodigt altijd uit tot een gezellige babbel. In Gent zijn er momenteel vier boerenmarkten, een vijfde is in opstart in Gentbrugge:

• Boerenmarkt De Toekomst: Halvemaanstraat Sint Amandsberg, elke zaterdag van 9-12u.
  De laatste zaterdag van de maand is er koffie.
• Boerenmarkt Brugse Poort: Charles l’Epéeplein, elke zondag van 8-12u. In juni staat hier ook een aardbeienkweker. De laatste zondag van de maand is er koffie.
• Boerenmarkt Blaisantvest/ Vogelenzang: elke donderdag van 14-18u.
• Boerenmarkt Oostakker, Oude bareel: elke vrijdag van 16-19u.
• Gentbrugge (in opstart): elke woensdag van 16-19u.

Alle andere boerenmarkten in België zijn te vinden op de website van Plattelandsontwikkeling vzw: www.plattelandstad.be. Elke vrijdagochtend is er in Gent bovendien een biologische markt op de Groentenmarkt, waar je van 8-13u bioboeren met hun producten kan treffen.

Voedselteams 

Voedselteams zijn groepjes mensen uit een zelfde buurt die samen groenten, fruit, zuivel en eventueel andere producten rechtstreeks bij lokale producenten aankopen. De basisgedachte is dat lokaal geproduceerd voedsel ook lokaal geconsumeerd wordt, onder het motto ‘weet wat je eet’. De deelnemers organiseren zelf het team: bestellingen, betalingen, ... Ze bepalen als team wat ze kopen, bij wie ze kopen en welke criteria belangrijk zijn. De deelnemers komen af en toe samen om te vergaderen, ze bezoeken boeren en proeven hun producten.  

• In Gent zijn er vier voedselteams actief in verschillende wijken: Sint-Amandsberg, Heirnis-Macharius, Sint-Pieters en Rabot.
  Meer info op www.voedselteams.be

Groenteabonnementen 

Er zijn een zestal biologische boerderijen die hun groenten en fruit rechtstreeks afzetten in Gent. Ze doen dat onder de vorm van groenteabonnementen. Wekelijks kan je op verschillende plaatsen in de stad je groentemand afhalen. Afhaalpunten vind je praktisch overal. Een groentemand brengt biologische, gevarieerde, prijsvriendelijke en uiterst verse groenten op je bord. Je krijgt soms ook minder bekende en zelfs bijna vergeten groenten mee, zoals snijbiet of pastinaak. De meeste verdelers geven ook een nieuwsbrief uit met daarin handige tips en lekkere recepten.  

• Alle info vind je onder ‘voeding’ op www.milieuadvieswinkel.be.

Warmoezenier 

De Warmoezenier is een samenwerking van biologische tuinbouwers die hun groenten en fruit rechtstreeks verkopen in het centrum van Gent. Het is de ideale plaats om extra verse groenten aan een betaalbare prijs te kopen.  

Bovendien steun je vanuit de stad zo rechtstreeks de biologische boeren. Ook hier vind je minder gekende groenten en fruit, variërend naargelang het seizoen. De Warmoezenier kent nog de gezelligheid van een kleine en verse buurtwinkel (of zelfs boerderijwinkel) waar de winkeliers je graag wat extra uitleg geven.

• Warmoezenier, Kasteellaan 58, Gent. Open op maandag en donderdag van 15-20u en op zaterdag van 10-13u.

Blauwe Bloem 

De Blauwe Bloem is een natuurvoedingswinkel in het centrum van Gent die werkt via de associatieve economie. De klanten kunnen zich op een eenvoudige manier als actieve en bewuste consumenten opstellen. Ze kunnen aan de winkeliers (die voor goede en kwalitatieve levensmiddelen zorgen) hun specifieke vragen en noden kenbaar maken. Ze geven dus op voorhand aan welke producten ze nodig zullen hebben. Er is ook een bijzondere structuur ontwikkeld voor de prijsvorming.  

• Lange Steenstraat 52, Gent. Tel. 09/2330574 of zie www.de-blauwe-bloem.org

Hinkelspel 

Het Hinkelspel is een coöperatieve kaasmakerij langs de Lousbergkaai. Deze kleine kaasmakerij werkt nog met rauwe (dagverse) melk. De biologische melk wordt gehaald bij twee melkveebedrijven die ook aandeelhouder zijn van het Hinkelspel en dus kunnen meepraten over eerlijke melkprijzen. Als je als klant zo’n heerlijk en toch betaalbaar product koopt kan je genieten van de smaak en ondertussen een stukje solidariteit betonen met de boer en tuinder. Met klinkende namen als ‘Pas de bleu’, ‘Pas de rouge’, ‘Bellie’ en ‘Herbie’ kan je de traditionele kaas- en wijnavond een extra dimensie geven!.  

• Het Hinkelspel cvba, F. Lousbergskaai 33, Gent. Tel. 09/224.20.96 of zie www.hethinkelspel.be

Boerderijen 

In de onmiddellijke omgeving van Gent zijn er twee biologische boerderijen. Beiden doen aan thuisverkoop.  

• ’t Landhuis is een sociaal tewerkstellingsproject van vzw Ateljee en heeft een biologische boerderijwinkel.
  Warmoezeniersweg 10, Gent. Tel. 09 221 42 59 of zie www.ateljee.kringloop.net
• De Bekwame Boon in Drongen is een biologische zorgboerderij die gespecialiseerd is in biologische aardbeien en biologische konijnen. Met het aardbeienseizoen voor de deur is het zeker de moeite om eens tot in Drongen te fietsen.
  Beekstraat 40, 9031 Drongen, Tel 09/383.09.38 of zie www.debekwameboon.be

BARBARA JANSSENS & NATAN HERTOGEN