TiensTiens

Op weg naar vast werk of tijdelijk uitgebuit?

Lokale interimkantoren rijzen als paddenstoelen uit de grond. Dagelijks zijn er in ons land 70 000 uitzendkrachten aan het werk. De regering ziet dit graag gebeuren, want tijdelijke arbeid zwengelt de economie aan. De uitzendsector pronkt met een eigen kwaliteitslabel. Tegelijkertijd organiseerde het ABVV op 13 september ‘de dag van de rechten van de uitzendkracht’ waarbij de vakbond de zwakke positie van de uitzendkracht en de vele misbruiken in de sector aanklaagde. Uitzendarbeid zit duidelijk in de lift, maar wie wordt er nu écht beter van? De uitzendsector doorgelicht.

Uitzendarbeid staat synoniem voor jobhoppen en ervaring opdoen. 3 op 4 interimmers vinden uiteindelijk een vast contract. Maar tot dan moet je als interim-werkkracht kunnen leven met onzekerheid. Banken staan niet te springen om je een lening te geven. Een anciënniteitpremie kan je vergeten. En je staat blootgesteld aan vele kleine misbruiken. Uitzendarbeid: voor sommigen een zegen, voor anderen een kwelling.

Het verhaal dat de folder haalt

Laurence is psychologe van opleiding. 25 jaar lang heeft ze als interimaris gewerkt, via verschillende uitzendbureau’s. Ze werkte steeds op erg hoge posities, als directiesecretaresse of in het management. In al die jaren tijd was ze hoogstens drie opeenvolgende dagen werkloos. Laurence heeft graag als interimaris gewerkt. "Wanneer het te saai begon te worden, keek ik uit naar een andere en betere job. Ik heb als uitzendkracht een mooie carrière opgebouwd." Laurence was een erg goede werkkracht, ze hield het vaak vol op plaatsen waar vijf à zes voorgangers na enkele dagen al bezweken onder de hoge werkdruk en grote verantwoordelijkheid. Om zo’n post te bezetten vroeg ze extra geld, een hoger loon. Dat kreeg ze ook, want ze hadden haar nodig voor die enkele moeilijke posten die niet ingevuld raakten. “Als je je rechten kent en de interimbureau’s iets kan aanbieden, kan je veel kanten uit.” De uitzendbureau’s betaalden haar veel, maar ze waren trots Laurence in dienst te hebben: “Ik was een soort ‘ambassadeur’ van het uitzendbedrijf.”

Daar tegenover staat het verhaal van Bart

Bart is 24. Hij is werkzoekende en probeert via uitzendwerk een vaste job te bemachtigen. Hij heeft slechte ervaringen met uitzendkantoren. Momenteel werkt hij in de horeca. Met dag- en weekcontracten. Bij verschillende bedrijven. De uitzendkantoren spelen het spel niet fair volgens hem: ze weten dat hij werkloos is en maken daar misbruik van. Vaak bieden ze hem slecht betaalde, eenmalige opdrachten voor een halve dag aan. Hij kan deze niet weigeren. “Ik ben meermaals gechanteerd door uitzendconsulenten die dreigden me als werkonwillig op te geven bij de RVA. Dan zou ik mijn uitkering verliezen.” Werkonwillig is Bart zeker niet. Hij beschouwt zichzelf als een goede en harde werker. In de horeca klopt hij vaak overuren, zonder te klagen. Soms worden die zelfs niet betaald. “Ik zag op mijn loonbrief dat mijn overuren niet betaald waren. Toen ik bij het uitzendkantoor ging klagen zeiden ze me dat ik te laat was. Je moet binnen de acht dagen klagen. Maar mijn loonbrief wordt pas na acht dagen opgestuurd!” Bart laat het hier niet bij en is van plan naar de vakbond te stappen om zijn loon alsnog uitbetaald te krijgen.

In theorie

Uitzendarbeid is niet langer uitzonderlijk. Het is een vast onderdeel van de arbeidsmarkt geworden, en is degelijk gereguleerd. De interimmer heeft recht op hetzelfde loon als de vaste werknemer, eindejaarspremie incluis. Koppelbazerij en cowboystreken behoren tot een ver verleden. Toch zijn kleine misbruiken legio, aldus Jacques Michiels van het ABVV. “Voor de uitzendbedrijven zijn namelijk niet de wensen van de uitzendkracht prioritair, maar wel deze van het bedrijf.” Dit is de oorzaak van vele problemen. Feestdagen, carensdagen en maaltijdcheques worden al te vaak niet uitbetaald. Ook de terugbetaling van vervoerskosten en werkkledij is een heikel punt. Toch krijgen de vakbonden betrekkelijk weinig klachten. Veel uitzendkrachten kennen onvoldoende hun rechten. En dat maakt hen zeer kwetsbaar. Uitzendkrachten die wel weten wat de uitzendwetgeving inhoudt, durven doorgaans geen klacht indienen uit angst voor vermeende represailles. Ze zijn bang dat ze ontslagen worden, of nooit meer werk vinden in de uitzendsector. En dan laten ze het liever zo.

Herwig Muyldermans, algemeen directeur van Federgon (de lobbygroep van de uitzendsector) minimaliseert de misbruiken. “Kijk, wij stellen jaarlijks zo'n tien miljoen contracten op voor uitzendkrachten. Dat er af en toe wat fout loopt, heb je bij sociale secretariaten ook, trouwens bij werkgevers in het algemeen.”

Volgens de uitzendsector verloopt alles volgens het boekje. Maar hoe zit het dan met die misbruiken waar de vakbonden over klagen? We vroegen het aan insiders van de sector.

In de praktijk

Enkele ex-uitzendconsulenten bevestigen de misbruiken: “Interimkantoren houden hun uitzendkrachten bewust dom. Er is geen sprake van foutief informeren, wel van bewust niet informeren. Wat niet weet niet deert,” aldus Sofie, die jarenlang voor enkele uitzendbureau’s werkte. Carensdagen, feestdagen en vervoerskosten werden in haar kantoor standaard niet uitbetaald. Maar als de uitzendkracht komt klagen, werden die ‘foutjes’ wel rechtgezet. Met de glimlach en een verontschuldiging.

Liselotte, eveneens consulente, beaamt dit. “Tien dagen vaderschapsverlof? Alsjeblieft niets over vertellen aan de uitzendkrachten! De klant heeft die uitzendkracht nodig, tegen een concurrentiële prijs".

Yolanda werkte jarenlang bij een van de marktleiders op het gebied van uitzendarbeid in ons land. Ze kent de sector door en door, en is bereid om klaarheid te scheppen.

“Je moet het bekijken vanuit het perspectief van de uitzendbureaus zelf: het zijn profit-bedrijven. Ze moeten winst maken.” Die winst wordt berekend via een percentage dat ze krijgen op het loon van elke uitzendkracht. Over de hoogte van dat percentage, ook wel 'marge' genoemd, wordt onderhandeld met de bedrijven. De marge verschilt van klant tot klant en kan bijvoorbeeld 1,5 zijn voor het ene bedrijf en 1,8 voor een ander. Veelal wordt overeengekomen om de eerste maand een kleine commissie te geven en nadien wat meer. Zo heeft het bedrijf meer kans dat de interimarissen langer blijven en zorgvuldig uitgekozen worden. Bij topfuncties is de commissie per uitzendkracht zeer groot, omdat het loon van de uitzendkracht hoog ligt. In sommige sectoren zijn de commissies zeer laag. Dat is bijvoorbeeld het geval bij de call-centers: uitzendkantoren leveren hier geen kwaliteit maar kwantiteit. Het loon van de tele-operator is zeer laag en het personeelsverloop erg groot. Daarenboven zijn deze uitzendkrachten gemakkelijk te vinden, waardoor de concurrentie met de andere uitzendbureaus groot is. Er is dus een onderlinge strijd over de commissie, waardoor die nog verlaagt. Op zo’n kleine marge verdienen ze niet veel, en dus zoeken interim-kantoren hun inkomsten elders. “Men bespaart dan maar op vervoerskosten, feestdagen, carensdagen, enzovoort. Op die manier wordt het lage commissieloon gecompenseerd. Inderdaad: op de rug van de uitzendkrachten.”

Assertiviteit loont

Ook Yolanda betaalde, zoals haar gevraagd werd, in het begin geen feestdagen uit. Maar na een tijdje lapte ze de die bevelen aan haar laars. Uit morele overtuiging, omdat ze zulke praktijken afschuwelijk vindt. Bovendien kon ze het wél uitbetalen van de feestdagen tegenover haar oversten rechtvaardigen met een economisch argument: “Ik werkte voor een medisch uitzendbedrijf en mijn uitzendkrachten waren verpleegkundigen. Dat is een bepaald ‘type’ mensen: ze zijn hoger opgeleid en uiterst nauwkeurig: ze kijken altijd alles na: premies, overuren, feestdagen...” (lacht). Een feestdag niet uitbetalen, betekende voor Yolanda driedubbel werk, want álle verpleegsters kwamen die nadien opeisen. “Aan mijn baas legde ik uit dat ik op die manier nuttige tijd verspilde. Dat corrigeren van het loon neemt wel wat werk in beslag, hoor. Bovendien bleven mijn uitzendkrachten goedgemutst door ze correct uit te betalen!”

In afwachting van het moment waarop alle uitzendconsulenten zo gaan redeneren, alvast een gouden advies voor alle uitzendkrachten: wees assertief, ken je rechten en kijk altijd, altijd je loonbrief na.

GREET SIMONS EN EVELINE DEPOORTER